Czkawka u noworodka i niemowlaka. Czy jest się czym martwić?

Gdy przydarza się dorosłym, zwykle traktujemy ją jak drobną niedogodność. Czkawka u noworodka potrafi jednak zaniepokoić rodziców, zwłaszcza gdy maluszek czka po karmieniu, podczas snu albo kilka razy w ciągu dnia. Najczęściej nie oznacza nic groźnego i mija samoistnie. Warto jednak wiedzieć, skąd się bierze, jak można zmniejszyć jej częstotliwość oraz kiedy porozmawiać o niej z pediatrą.

Czym jest czkawka u noworodka i niemowlaka?

Czkawka to seria mimowolnych, rytmicznych skurczów przepony, czyli mięśnia oddzielającego klatkę piersiową od jamy brzusznej. Po każdym gwałtownym wdechu dochodzi do szybkiego zamknięcia głośni, co powoduje charakterystyczny dźwięk czknięcia. Czkawka występuje u ludzi w każdym wieku, także jeszcze przed narodzinami. Wiele kobiet w ciąży odczuwa regularne, drobne ruchy płodu, które mogą być właśnie czkawką. U noworodków i niemowląt pojawia się ona znacznie częściej niż u dorosłych. Może trwać od kilku do kilkunastu minut i zwykle ustępuje bez żadnej interwencji.

Dlaczego czkawka u noworodków i niemowląt pojawia się tak często?

Czkawka u niemowląt wiąże się przede wszystkim z niedojrzałością układu nerwowego oraz układu pokarmowego. Przepona jest jeszcze bardziej wrażliwa na bodźce, dlatego łatwiej reaguje skurczem na rozciągnięcie żołądka, nagłą zmianę temperatury czy połykanie powietrza.

Jedną z częstych przyczyn jest połykanie powietrza podczas karmienia piersią albo butelką. Powietrze gromadzące się w żołądku może drażnić przeponę i wywoływać czkawkę. Sprzyja temu łapczywe ssanie, nieprawidłowe przystawienie do piersi, zbyt szybki przepływ mleka z butelki lub smoczek z otworem niedopasowanym do wieku dziecka.

Czkawka może pojawić się też po zbyt obfitym karmieniu, przy gwałtownej zmianie pozycji albo wtedy, gdy dziecku zrobi się chłodno. Nie zawsze jednak da się wskazać konkretną przyczynę. U wielu niemowląt jest to po prostu częsty, fizjologiczny odruch.

Przeczytaj również o odruchach noworodka: https://niebieskiepudelko.pl/odruchy-noworodka/

Czkawka u noworodka po karmieniu. Co można zrobić?

Czkawka po karmieniu najczęściej wiąże się z połkniętym powietrzem. Nie trzeba jej zatrzymywać za wszelką cenę, ale kilka prostych działań może pomóc zmniejszyć dyskomfort i ograniczyć kolejne epizody.

Zadbaj o odbicie po karmieniu. Po posiłku warto potrzymać dziecko w pozycji pionowej przez kilka lub kilkanaście minut. Delikatne głaskanie po plecach może ułatwić odbicie i uwolnienie połkniętego powietrza.

Zrób krótką przerwę podczas karmienia. Jeśli maluszek ssie bardzo szybko albo czkawka zaczyna się jeszcze przy piersi lub butelce, można na chwilę przerwać karmienie, pozwolić dziecku odbić, a następnie spokojnie wrócić do posiłku.

Sprawdź pozycję podczas karmienia. Przy karmieniu piersią warto upewnić się, że dziecko prawidłowo obejmuje brodawkę i większą część otoczki. W przypadku butelki dobrze sprawdzić, czy smoczek nie ma zbyt szybkiego przepływu i czy mleko wypełnia jego końcówkę, ograniczając zasysanie powietrza.

Rozważ podanie smoczka, jeśli dziecko go używa. Rytmiczne ssanie może niektórym dzieciom pomóc się uspokoić. Nie jest to metoda konieczna ani gwarantowana, ale może być pomocna, gdy czkawka wyraźnie przeszkadza maluszkowi.

Sprawdź, czy nic nie uciska brzuszka. Zbyt ciasno zapięta pieluszka, body lub śpioszki mogą nasilać dyskomfort po karmieniu. Ubranko powinno być wygodne i nie ograniczać ruchów dziecka.

Czy czkawka u niemowlaka jest powodem do niepokoju?

Widok czkającego noworodka może być niepokojący, ponieważ jego ciało wyraźnie porusza się przy każdym skurczu przepony. W większości przypadków czkawka nie powoduje jednak bólu ani nie utrudnia oddychania. Wiele dzieci potrafi podczas niej spokojnie zasnąć, dlatego nie ma potrzeby budzenia maluszka tylko po to, aby ją zatrzymać.

Czkawka jest częstym elementem pierwszych miesięcy życia i zwykle staje się rzadsza wraz z dojrzewaniem układu nerwowego oraz pokarmowego. Sama w sobie nie świadczy o chorobie ani nie wymaga leczenia.

Nie należy jednak zakładać, że każda czkawka jest „objawem zdrowego rozwoju”. Jest przede wszystkim powszechnym odruchem fizjologicznym, który najczęściej nie ma znaczenia klinicznego. Jeśli towarzyszą mu inne objawy, warto omówić je z lekarzem.

Czego nie robić przy czkawce u noworodka?

Sposoby stosowane przez dorosłych nie są odpowiednie dla niemowląt. Czkawki u dziecka nie powinno się próbować zatrzymać przez straszenie, gwałtowne zmiany pozycji czy uciskanie brzucha.

Nie należy:

• straszyć dziecka ani wywoływać nagłego bodźca,
• uciskać przepony lub brzuszka,
• potrząsać dzieckiem,
• podawać noworodkowi wody, herbatki czy innych płynów tylko po to, aby zatrzymać czkawkę,
• stosować domowych metod przeznaczonych dla dorosłych.

Niemowlę karmione wyłącznie piersią lub mlekiem modyfikowanym zwykle nie potrzebuje dodatkowego dopajania wodą przed ukończeniem 6. miesiąca życia, chyba że lekarz zaleci inaczej.

Skąd bierze się czkawka? Co wiadomo o jej roli?

Dokładna rola czkawki nie została do końca wyjaśniona. Wiadomo, że jest to odruch kontrolowany przez układ nerwowy, a u płodów i niemowląt występuje szczególnie często.

Jedna z hipotez zakłada, że czkawka w życiu płodowym może mieć związek z dojrzewaniem układu oddechowego i ćwiczeniem mięśni oddechowych. Inne teorie wskazują na jej związek z karmieniem i połykaniem powietrza. U niemowląt czkawka rzeczywiście często pojawia się po posiłku, gdy żołądek jest wypełniony mlekiem i powietrzem.

Nie ma jednak potrzeby szukać ukrytego znaczenia w każdym epizodzie. Najczęściej jest to krótka, nieszkodliwa reakcja organizmu.

Kiedy skonsultować czkawkę u dziecka z lekarzem?

Czkawka u noworodka i niemowlaka zwykle nie wymaga konsultacji. Warto jednak porozmawiać z pediatrą lub położną, jeśli występuje bardzo często, wyraźnie utrudnia karmienie albo towarzyszą jej inne niepokojące objawy.

Konsultacja jest wskazana, gdy:

• czkawka trwa długo, często nawraca i wyraźnie przeszkadza dziecku w jedzeniu lub śnie,
• dziecko często ulewa, wymiotuje, wygina się po karmieniu albo płacze podczas jedzenia,
• pojawiają się problemy z przyrostem masy ciała,
• maluszek krztusi się, kaszle lub ma trudności z oddychaniem,
• czkawka łączy się z nasilonym niepokojem po posiłkach.

Takie objawy mogą, choć nie muszą, wiązać się między innymi z refluksem żołądkowo-przełykowym lub trudnościami podczas karmienia. Pediatra oceni sytuację i podpowie, czy potrzebne są zmiany w sposobie karmienia, dalsza obserwacja albo diagnostyka.

W zdecydowanej większości przypadków czkawka u noworodka i niemowlaka jest jednak całkowicie bezpieczna. Jeśli dziecko dobrze je, prawidłowo przybiera na wadze, oddycha swobodnie i między epizodami zachowuje się jak zwykle, pojedyncze czkanie nie powinno być powodem do niepokoju.

Bibliografia:

National Library of Medicine, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3504071

WebMD, https://www.webmd.com/baby/what-to-do-if-your-baby-has-hiccups

HealthDirect Australia, https://www.pregnancybirthbaby.org.au/hiccups