Zakażenie połogowe – wszystko o powikłaniach poporodowych w połogu

Połóg to czas intensywnych zmian, w którym organizm kobiety regeneruje się po porodzie, goją się rany, a macica wraca do swoich rozmiarów. Część objawów jest naturalna, ale gorączka, ból, obrzęk lub nieprzyjemny zapach odchodów mogą świadczyć o zakażeniu połogowym i wymagają szybkiej reakcji, aby uniknąć powikłań.

Czym jest połóg?

Połóg trwa zwykle kilka tygodni i jest czasem intensywnej regeneracji organizmu po porodzie. W tym okresie macica wraca do swoich rozmiarów, obkurcza się trzonu macicy, a błony śluzowej macicy ulegają złuszczeniu. Proces ten widoczny jest m.in. przez odchody poporodowe, które stopniowo zmieniają kolor, zapach i ilość. Krwawienia są naturalne, o ile nie towarzyszy im gorączka, silny ból podbrzusza lub nieprzyjemny zapach odchodów.

Co to jest zakażenie połogowe?

Zakażenia połogowe są to procesy chorobowe przebiegające z gorączką w okresie połogu. Najczęściej wywołane są przez drobnoustroje chorobotwórcze wnikające do ran poporodowych. Źródło drobnoustrojów stanowi najczęściej endogenna mikroflora znajdująca się w przedsionku pochwy, pochwie i kanale szyjki macicy. Bakterie wnikają samoistnie do górnych odcinków kanału rodnego lub zostają przeniesione w związku z badaniami wewnętrznymi lub zabiegami. Zakażenie połogowe może przybierać różną postać i stopień nasilenia zależnie od: rodzaju drobnoustrojów, drogi wtargnięcia i odporności organizmu. Wyróżniamy: zakażenia miejscowe, obejmujące narządy płciowe oraz uogólnione, określone, jako posocznica połogowa. Wczesne reagowanie zmniejsza ryzyko, że infekcja rozprzestrzeni się poza narząd rodny i przejdzie w cięższy stan.

Jakie są objawy zakażenia połogowego?

W okresie połogowym temperatura ciała nie powinna odbiegać od normy. Jedynie w pierwszych godzinach po porodzie temperatura może być nieznacznie podwyższona, co spowodowane jest nadmiernym zmęczeniem oraz odwodnieniem organizmu. Wystąpienie gorączki w następnych dobach połogu świadczy o pojawieniu się powikłań. Wysoka gorączka w połogu może być jednym z objawów zakażeń połogowych narządu rodnego np.: zapalenia błony śluzowej macicy. W przypadku nieprawidłowego gojenia się rany po nacięciu krocza lub też po cięciu cesarskim także może wystąpić podwyższona temperatura ciała. O zakażeniu dróg rodnych może świadczyć pojawienie się nieprzyjemnego zapachu odchodów przy zachowaniu prawidłowej higieny.

Czym są odchody połogowe i jak wyglądają w połogu?

Odchody poporodowe (lochia) to naturalna wydzielina z pochwy pojawiająca się po porodzie, która powstaje w wyniku oczyszczania się jamy macicy z krwi, tkanek i pozostałości błony śluzowej macicy. Jest to proces fizjologiczny, który trwa zwykle kilka tygodni i pomaga organizmowi wrócić do stanu sprzed ciąży.

Na początku odchody są obfite i mają czerwony kolor, przypominając krwawienie miesiączkowe. Z czasem stają się brunatne, a następnie żółtawe lub białe, co świadczy o gojeniu tkanek. Niewielki zapach może być wyczuwalny, ale intensywny, nieprzyjemny zapach odchodów może wskazywać na zakażenie i wymaga uwagi.

Gorączka połogowa – kiedy jest niebezpieczna?

Gorączka połogowa to podwyższona temperatura ciała występująca w okresie połogu, która może być reakcją na zmęczenie, odwodnienie lub inicjację laktacji, ale bywa też objawem rozwijającej się infekcji. Za niepokojącą uznaje się temperaturę powyżej 38°C utrzymującą się przez więcej niż 24 godziny lub towarzyszącą jej inne objawy, takie jak ból podbrzusza, dreszcze, obrzęk rany czy nieprzyjemny zapach odchodów.

Gorączka staje się szczególnie niebezpieczna, gdy pojawia się nagle, rośnie szybko lub jest połączona z objawami ogólnymi, takimi jak osłabienie, przyspieszony oddech, zawroty głowy. Może to sugerować infekcję narządu rodnego, zakażenie rany po cesarskim cięciu lub początek ogólnoustrojowej infekcji, która wymaga szybkiej oceny lekarskiej.

Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli gorączka:

• utrzymuje się mimo odpoczynku i nawodnienia
• pojawia się wraz z silnym bólem
• towarzyszy jej ropna wydzielina lub obrzęk rany

Szybka reakcja pozwala uniknąć powikłań i wdrożyć skuteczne leczenie. W połogu lepiej potraktować gorączkę jako sygnał ostrzegawczy niż typowy element regeneracji.

Zakażenie rany krocza lub nacięcia krocza

Zakażenie rany krocza może pojawić się u kobiet po porodzie naturalnym, szczególnie jeśli wykonano nacięcie krocza lub doszło do pęknięcia tkanek. Rana jest obszarem narażonym na kontakt z wilgocią, wydzieliną i bakteriami z okolicy pochwy, dlatego w połogu łatwo dochodzi do stanu zapalnego, który utrudnia gojenie i powoduje silniejszy dyskomfort. Zakażenie zwykle rozwija się stopniowo, ale objawy mogą być wyraźne i wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjentki.

Najczęstsze objawy zakażenia rany to:

• zaczerwienienie i obrzęk krocza
• narastający ból, szczególnie podczas chodzenia lub siedzenia
• ropna wydzielina lub sączenie się płynu o charakterze ropnym
• gorączka lub dreszcze

Warto pamiętać, że niewielki ból czy tkliwość są naturalne tuż po porodzie, ale jeśli objawy nasilają się zamiast stopniowo ustępować, może to sugerować infekcję wymagającą leczenia. Ryzyko zakażenia rany rośnie przy trudnościach higienicznych, wilgotnym środowisku, obniżonej odporności oraz przy urazach tkanek, które opóźniają gojenie. Leczenie polega najczęściej na kontroli rany, antybiotykoterapii oraz odpowiedniej pielęgnacji.

Zakażenie rany po CC – kiedy rana po cesarskim cięciu wymaga pilnej oceny

Zakażenie rany po cesarskim cięciu może rozwinąć się w pierwszych dniach lub tygodniach od porodu, ponieważ rana ma dużą powierzchnię i obejmuje głębokie warstwy tkanek. Układ odpornościowy jest w tym czasie osłabiony, a kontakt z drobnoustrojami może prowadzić do zapalnego procesu w obrębie skóry i tkanki podskórnej. Zakażenie rany po CC objawy zwykle zaczyna się miejscowo, ale bez odpowiedniego leczenia szybko postępuje i zwiększa ryzyko powikłań.

Najczęstsze objawy zakażenia to:

• zaczerwienienie i obrzęk w okolicy cięcia
• sączenie się ropy lub krwistego płynu
• gorączka i narastający ból brzucha
• nieprzyjemny zapach wydzieliny
• uczucie pieczenia i napięcia skóry

W pierwszych dniach po porodzie pewien dyskomfort jest normalny, ale jeśli objawy nasilają się, zamiast słabnąć, może to wskazywać na zakażenie, które wymaga oceny lekarskiej. Warto pamiętać, że rana po CC nie zawsze boli mocno – u części kobiet pierwszym sygnałem jest obrzęk, sączenie i gorączka połogowa.

Ryzyko zakażenia zwiększa się, gdy:

• występują choroby przewlekłe, np. cukrzyca
• rana była długo odsłonięta
• wystąpiły krwawienia i trudności w gojeniu
• higiena rany była utrudniona

Leczenie najczęściej obejmuje antybiotykoterapię o szerokim spektrum działania, która pozwala zwalczyć większość bakterii. W cięższych przypadkach konieczna jest interwencja chirurgiczna, oczyszczenie rany lub drenaż ropnia. Dodatkowo stosuje się leczenie objawowe, które ma zmniejszyć ból i stan zapalny.

Pacjentka powinna szybko zgłosić się do specjalisty, jeśli pojawi się:

• narastający ból w okolicy cięcia
• wysoka gorączka
• ciężkie ogólne samopoczucie
• rozchodzący się obrzęk

Wczesna reakcja nie tylko przyspiesza gojenie, ale też zmniejsza ryzyko, że infekcja obejmie tkanki głębsze narządu rodnego i stanie się zagrożeniem dla zdrowia.

Zapalenie błony śluzowej macicy – leczenie zakażenia połogowego

Zapalenie błony śluzowej macicy, znane jako endometritis, to najczęstsze zakażenie połogowe, które rozwija się głównie w pierwszych dniach po porodzie. Do infekcji dochodzi, gdy bakterie przedostają się do jamy macicy i powodują stan zapalny. Ryzyko rośnie, jeśli wystąpiło zatrzymanie odchodów połogowych, dłuższe krwawienia lub niepełne oddzielenie łożyska, co sprzyja namnażaniu drobnoustrojów.

Najbardziej charakterystyczne objawy endometritis to:

• gorączka i ból podbrzusza
• cuchnące odchody połogowe
• ogólne osłabienie lub dreszcze
• zmiana wyglądu wydzieliny

U części pacjentek infekcja przebiega łagodnie i objawy mogą być mylone z normalnym przebiegiem połogu. Warto jednak zachować czujność, ponieważ nieleczone zapalenie może rozszerzyć się na przydatki lub okoliczne tkanki miednicy mniejszej i powodować powikłania.

Zakażenie dróg moczowych w połogu – objawy, ryzyko, leczenie

Zakażenie dróg moczowych w połogu jest stosunkowo częste, szczególnie u kobiet, które miały cewnikowanie podczas porodu lub zabiegu chirurgicznego. Ułatwia to wnikanie bakterii do pęcherza, a zmęczenie i obniżona odporność sprzyjają ich namnażaniu. Do zakażenia dochodzi, gdy drobnoustroje kolonizują drogi moczowe i wywołują stan zapalny błony śluzowej.

Najczęstsze objawy tego zakażenia to:

• pieczenie przy oddawaniu moczu
• częstomocz i ból podbrzusza
• gorączka lub dreszcze
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza

Leczenie polega na stosowaniu antybiotyków dopasowanych do rodzaju bakterii, a w lżejszych przypadkach można włączyć działanie przeciwbólowe i nawodnienie jako leczenie objawowe. Ważne jest regularne opróżnianie pęcherza, picie płynów i obserwacja gorączki, ponieważ nieleczona infekcja może prowadzić do powikłań, w tym zajęcia nerek.

Objawy, które wymagają pilnej konsultacji, to:

• wysoka gorączka
• silny ból w okolicy lędźwiowej
• obecność krwi w moczu
• ogólne pogorszenie samopoczucia

Szybkie wdrożenie leczenia pozwala zwykle zwalczyć większość bakterii i uniknąć hospitalizacji, dlatego warto reagować na pierwsze sygnały, a nie czekać, aż stan się nasili.

Zapalenie piersi podczas laktacji

Zapalenie piersi to częste powikłanie w połogu, szczególnie na początku laktacji, gdy kanały mleczne łatwo ulegają zatkaniu. Do infekcji dochodzi, gdy w tkance piersi rozwija się stan zapalny, który może mieć podłoże mechaniczne lub bakteryjne. U części kobiet pojawia się także ropień, wymagający interwencji lekarskiej.

Typowe objawy zapalenia piersi to:

• zaczerwienienie i obrzęk piersi
• silny ból i tkliwość
• gorączka i dreszcze
• uczucie twardej, napiętej skóry

Pierwsze symptomy często pojawiają się nagle i szybko się nasilają. Objawy bólowe nie muszą świadczyć o zakażeniu, ale gorączka połogowa i obrzęk zwykle wymagają oceny. Podstawą leczenia jest opróżnianie piersi, odpoczynek, nawodnienie i leczenie objawowe, a przy podejrzeniu infekcji lekarz włącza antybiotyki.

Pomocne może być:

• częste przystawianie dziecka
• chłodne okłady między karmieniami
• delikatna masaż piersi, ale nie intensywny!

Zwlekanie z leczeniem zwiększa ryzyko powstania ropnia, dlatego narastający ból, wysoka gorączka lub objawy ogólne powinny skłonić do szybkiej konsultacji.

Zobacz również: Kiedy odstawić dziecko od piersi: https://niebieskiepudelko.pl/kiedy-odstawic-dziecko-od-piersi/

Sepsa połogowa i ciężkie zakażenia ogólne – objawy alarmowe

Sepsa połogowa to rzadkie, ale bardzo poważne powikłanie, które rozwija się, gdy zakażenie rozprzestrzenia się z narządu rodnego na cały organizm i prowadzi do ogólnoustrojowej infekcji. Stan ten postępuje szybko i może prowadzić do wstrząsu hipowolemicznego, dlatego wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej.

Alarmujące objawy sepsy to:

• wysoka gorączka lub nagłe spadki temperatury
• przyspieszony oddech i tętno
• silne osłabienie i dezorientacja
• nieustępujący ból podbrzusza
• objawy narastające w krótkim czasie

W połogu niektóre symptomy mogą przypominać zwykłe zmęczenie, ale jeśli pacjentka ma ogólne złe samopoczucie, nie reaguje na domowe sposoby lub stan się pogarsza, konieczna jest szybka interwencja. Leczenie obejmuje hospitalizację, antybiotyki o szerokim spektrum działania, nawadnianie i leczenie wspomagające funkcje narządów.

Zakrzepowe zapalenie żył miednicy i kończyn – rzadkie, ale groźne powikłanie

Zakrzepowe zapalenie żył w połogu to rzadkie, lecz poważne powikłanie, które może dotyczyć miednicy mniejszej lub kończyn dolnych. Występuje, gdy dochodzi do powstania zakrzepu w żyle, który dodatkowo ulega zakażeniu i powoduje zapalny proces w naczyniu. Stan ten rozwija się najczęściej u kobiet unieruchomionych po porodzie lub po cesarskim cięciu.

Objawy, które powinny zwrócić uwagę, to:

• ból i obrzęk kończyny
• zaczerwienienie i ocieplenie skóry
• gorączka i dreszcze
• nasilający się ból przy chodzeniu

W przypadku zapalenia żył w obrębie miednicy, dolegliwości mogą być mniej uchwytne i manifestować się bólem podbrzusza, osłabieniem i gorączką. Objawy często są mylone z innymi infekcjami połogowymi, dlatego ważna jest szybka diagnostyka, szczególnie jeśli stan narasta.

Leczenie polega na zastosowaniu antybiotyków i leków przeciwzakrzepowych, które ograniczają stan zapalny i zapobiegają dalszemu tworzeniu skrzeplin. Nieleczona infekcja może prowadzić do poważnych powikłań, dlatego nagły obrzęk, silny ból lub gorączka wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Higiena i profilaktyka w połogu – jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

W połogu organizm jest bardziej podatny na infekcje, dlatego na co dzień warto stosować proste zasady, które ograniczają ryzyko zakażenia rany i rozwoju stanu zapalnego. Podstawą jest dbanie o higienę w okresie połogu, regularne obserwowanie rany oraz reagowanie na niepokojące objawy, zamiast czekać, aż same miną.

Najważniejsze zasady profilaktyki to:

• częsta zmiana podpasek i delikatne mycie okolicy intymnej
• dokładne osuszanie skóry po kąpieli
• wygodna, przewiewna bielizna
• unikanie długiego siedzenia na twardych powierzchniach

W przypadku rany po cesarskim cięciu lub nacięciu krocza szczególnie ważne jest utrzymanie rany w suchości, aby ograniczyć namnażanie drobnoustrojów. Warto też unikać kosmetyków perfumowanych oraz stosowania środków, które mogą podrażniać skórę lub zmieniać jej pH.

Bibliografia:

Ncbi.nlm.nih.gov, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560804/

Msdmanuals.com, https://www.msdmanuals.com/home/women-s-health-issues/postpartum-care/infections-after-childbirth

Vinmec.com, https://www.vinmec.com/eng/blog/signs-of-infection-after-childbirth-en