Zez u niemowlaka i noworodka to jeden z częstszych powodów niepokoju rodziców w pierwszych miesiącach życia dziecka. Niekiedy jest to zjawisko przejściowe, wynikające z niedojrzałości układu nerwowego i dopiero kształtującej się koordynacji ruchów gałek ocznych, innym razem może stanowić objaw wymagający konsultacji specjalistycznej. U małego dziecka oczy nie zawsze od razu ustawiają się symetrycznie, dlatego krótkotrwałe zezowanie bywa uznawane za fizjologiczne. Znaczenie ma jednak obserwacja, czy zez utrzymuje się, nasila lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy. Wczesne rozpoznanie pozwala ocenić, czy mamy do czynienia z etapem rozwoju wzroku, czy z zaburzeniem, które warto leczyć, aby chronić zdrowie dziecka i prawidłowe widzenie w kolejnych latach.
Zez u noworodka i niemowlaka – kiedy jest fizjologiczny, a kiedy niepokoi?
U noworodka i małego niemowlęcia zez często ma charakter fizjologiczny i wynika z niedojrzałości układu nerwowego oraz mięśni gałek ocznych. W pierwszych miesiącach życia oczy dziecka mogą chwilowo ustawiać się niesymetrycznie, a niemowlę może sprawiać wrażenie, że „robi zeza”, szczególnie gdy jest zmęczone, pobudzone lub próbuje skupić wzrok na bliskim obiekcie. Taki zez fizjologiczny u niemowląt zwykle pojawia się okresowo, nie dotyczy stale jednego oka i ustępuje samoistnie wraz z dojrzewaniem widzenia.
Za normę rozwojową uznaje się sytuację, gdy krótkotrwałe zezowanie występuje do około 3–4 miesiąca życia, a dziecko stopniowo zaczyna wodzić wzrokiem za przedmiotami i coraz lepiej koordynuje ruchy obu oczu. Często mylony z prawdziwym problemem bywa także zez pozorny, który jest związany z szeroką nasadą nosa lub fałdem skórnym przyśrodkowym. W takiej sytuacji, choć w rzeczywistości ustawienie gałek ocznych jest poprawne, rodzicom może się wydawać, że jedno oko „ucieka” w stronę nosa.
Niepokój powinien się pojawić, gdy zez u niemowlaka utrzymuje się powyżej 3–4 miesiąca życia, dotyczy stale jednego oka, nasila się lub gdy niemowlę zezuje w obu oczach naprzemiennie w sposób wyraźny i częsty. Alarmujące są również sytuacje, w których uciekające oko pojawia się regularnie, dziecko ma trudność z utrzymaniem kontaktu wzrokowego, a widzenie obuoczne nie rozwija się poprawnie. W takich przypadkach mamy do czynienia z zezem, który nie jest już zjawiskiem fizjologicznym i wymaga dalszej oceny.
Zobacz również: Ciężarna z wadą wzroku: https://niebieskiepudelko.pl/ciezarna-z-wada-wzroku/
Jak wygląda zez u niemowlaka i czym jest zez pozorny?
Zez u niemowlaka najczęściej objawia się jako widoczne odchylenie jednego oka, gdy drugie patrzy na wprost. Rodzice mogą zauważyć, że jedno oko ucieka na bok, do środka, w górę lub w dół, szczególnie podczas skupiania wzroku na zabawce albo twarzy opiekuna. Czasem wygląda to tak, jakby gałki oczne patrzyły w różnych kierunkach, co bywa trudne do jednoznacznej oceny bez badania okulistycznego. Ważnym sygnałem jest sytuacja, gdy odchylenie dotyczy stale tego samego oka lub pojawia się regularnie, a nie tylko sporadycznie.
Czym innym jest zez pozorny, który nie jest zaburzeniem wzroku. Występuje on u niemowlaków z szeroką nasadą nosa, co optycznie sprawia wrażenie, że oczy są ustawione nieprawidłowo. W rzeczywistości ustawienie gałek ocznych jest prawidłowe, a dziecko widzi prawidłowo obuocznie. Zez pozorny nie wymaga leczenia i zwykle zanika wraz ze wzrostem twarzy.
Główna różnica polega na tym, że w zezie prawdziwym dochodzi do nieprawidłowego ustawienia jednego lub obu oczu, natomiast w zezie pozornym problem dotyczy wyłącznie wyglądu, a nie funkcji wzroku. Jeśli trudno to samodzielnie rozróżnić, najlepiej skonsultować się z okulistą, który szybko oceni, czy mamy do czynienia z wariantem rozwojowym, czy z rzeczywistym zaburzeniem wymagającym dalszej obserwacji.
Przyczyny zeza u niemowląt i rodzaje zaburzeń widzenia
Zez u niemowląt może mieć różne podłoże i nie zawsze wynika z jednej przyczyny. W części przypadków jest związany z niedojrzałością układu wzrokowego, w innych stanowi objaw konkretnego zaburzenia wzroku. Najczęstsze przyczyny zeza u niemowląt to:
- Niedojrzałość układu nerwowego – w pierwszych miesiącach życia koordynacja ruchów gałek ocznych nie jest jeszcze w pełni rozwinięta, co może powodować okresowe zezowanie.
- Nieprawidłowa praca mięśni oczu – osłabienie lub nadmierne napięcie mięśni gałki ocznej prowadzi do trudności w ustawieniu oczu w jednej osi.
- Wady wzroku i wady refrakcji – nadwzroczność, astygmatyzm lub inne zaburzenia ostrości mogą powodować, że dziecko ustawia jedno oko inaczej, próbując poprawić widzenie.
- Zaburzenia widzenia obuocznego – brak prawidłowej współpracy obu oczu sprawia, że mózg „wyłącza” obraz z jednego oka, co sprzyja utrwaleniu zeza.
- Czynniki wrodzone i genetyczne – zez może występować rodzinnie i pojawiać się już na bardzo wczesnym etapie życia dziecka.
- Powikłania okołoporodowe lub choroby neurologiczne – rzadziej zez bywa objawem głębszych problemów zdrowotnych wymagających pilnej diagnostyki.
W zależności od kierunku i charakteru odchylenia wyróżnia się różne rodzaje zaburzeń widzenia związane z zezem, takie jak:
- zez zbieżny,
- zez rozbieżny,
- zez naprzemienny,
- zez jednooczny.
Rozpoznanie przyczyny i rodzaju zeza ma ogromne znaczenie, ponieważ wpływa na dalsze postępowanie i decyzję, czy oraz jak leczyć zaburzenie widzenia, aby chronić prawidłowy rozwój wzroku dziecka.
Zobacz również: Na czym polega metoda krakowska: https://niebieskiepudelko.pl/na-czym-polega-metoda-krakowska/
Niemowlak robi zeza – kiedy iść do okulisty i jak wygląda diagnostyka oraz leczenie?
Konsultacja jest również wskazana nie tylko, gdy zez utrzymuje się dłużej niż 4 miesiące, ale także gdy uciekające oko jest widoczne stale, jedno oko wyraźnie ustawia się w inną stronę, dziecko mruży oczy, ma trudność z wodzeniem wzrokiem za przedmiotami lub gdy w rodzinie występował zez albo inne wady wzroku.
Diagnostyka okulistyczna u niemowlaka jest bezpieczna i dostosowana do wieku dziecka. Okulista ocenia ustawienie gałek ocznych, zakres ich ruchów, reakcję źrenic na światło oraz zdolność do fiksacji wzroku. Sprawdzane jest również, czy mamy do czynienia z zezem pozornym, czy z rzeczywistym zaburzeniem. W razie potrzeby lekarz wykonuje badanie dna oka i ocenę refrakcji, często po podaniu kropli rozszerzających źrenice. Celem diagnostyki jest nie tylko potwierdzenie, że występuje zez, ale też ustalenie jego rodzaju i wpływu na widzenie obuoczne.
Leczenie zeza u niemowlaka zależy od przyczyny i stopnia nasilenia zaburzenia. W wielu przypadkach stosuje się obserwację i regularne wizyty u okulisty, szczególnie gdy zez ma charakter fizjologiczny i stopniowo się wycofuje. Jeśli jednak zaburzenie się utrwala, lekarz może zalecić korekcję wady wzroku, ćwiczenia poprawiające koordynację gałek ocznych lub zasłanianie zdrowego oka, aby zapobiec niedowidzeniu. Rzadziej, w bardziej zaawansowanych przypadkach, rozważa się leczenie operacyjne mięśni oczu. Wczesne rozpoznanie i leczenie znacząco zwiększają szansę na prawidłowy rozwój widzenia i uniknięcie trwałych konsekwencji dla zdrowia dziecka.
FAQ – zez u dzieci
Zez u noworodka do kiedy?
Zez u noworodka może występować fizjologicznie do około 3. miesiąca życia, kiedy układ nerwowy i koordynacja gałek ocznych nadal dojrzewają.
Czy zez u noworodka jest normalny?
Tak, krótkotrwały zez u noworodka jest zjawiskiem normalnym, o ile ustępuje samoistnie w pierwszych miesiącach życia i nie nasila się.
Czy zez to autyzm?
Nie, zez nie jest objawem autyzmu i sam w sobie nie świadczy o zaburzeniach ze spektrum autyzmu.
Od czego robi się zez?
Zez może wynikać z niepełnego rozwoju układu nerwowego, zaburzeń pracy mięśni oczu, wad wzroku lub nieprawidłowej koordynacji widzenia obuocznego.
Bibliografia:
Kidshealth.org, https://kidshealth.org/en/parents/strabismus.html
Aao.org, Strabismus in Children – American Academy of Ophthalmology
Pubmed.ncbi.nlm.nih.gov, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2919045/
Tagi: wady wzroku, zez, zez u niemowlaka, zez u noworodka
Dodaj komentarz