Zamrażanie komórek jajowych to procedura, która pozwala kobiecie zabezpieczyć płodność na przyszłość, szczególnie w sytuacjach związanych z leczeniem mogącym wpłynąć na funkcjonowanie jajników lub innymi wskazaniami medycznymi. W Polsce zamrożenie jajeczek jest możliwe, ale wiąże się z określonymi regulacjami prawnymi i medycznymi, które warto poznać przed podjęciem decyzji.
Jak działa zamrażanie komórek jajowych?
Zamrażanie komórek jajowych, zwane również mrożeniem oocytów, polega na pobraniu dojrzałych komórek jajowych z jajników kobiety, a następnie ich zamrożeniu i przechowywaniu w ciekłym azocie w temperaturze około -196°C do momentu, gdy pacjentka zdecyduje się je wykorzystać.
Współczesna medycyna wykorzystuje przede wszystkim metodę witryfikacji, czyli ultraszybkiego zamrażania. Dzięki niej nie dochodzi do tworzenia kryształków lodu mogących uszkadzać strukturę komórki. Witryfikacja znacząco poprawiła przeżywalność komórek po rozmrożeniu oraz skuteczność późniejszego leczenia niepłodności.
Mrożenie komórek jajowych – jak wygląda procedura?
Konsultacja i ocena rezerwy jajnikowej
Pierwszym etapem jest konsultacja z lekarzem specjalistą. Oceniana jest rezerwa jajnikowa, czyli liczba i jakość komórek jajowych pozostających do dyspozycji kobiety.
W tym celu wykonuje się:
- badanie AMH,
- oznaczenie poziomu FSH,
- badanie USG oceniające liczbę pęcherzyków antralnych.
Stymulacja hormonalna jajników
Kolejnym etapem jest stymulacja hormonalna trwająca zwykle od 10 do 14 dni. Pacjentka przyjmuje leki pobudzające jajniki do jednoczesnego dojrzewania większej liczby komórek jajowych.
W tym czasie konieczne są regularne wizyty kontrolne obejmujące badania USG oraz ocenę poziomu hormonów.
Punkcja jajników
Pobranie komórek jajowych odbywa się podczas zabiegu zwanego punkcją jajników. Procedura wykonywana jest najczęściej w krótkim znieczuleniu dożylnym.
Pod kontrolą USG lekarz pobiera komórki jajowe z dojrzałych pęcherzyków. Zabieg trwa zwykle kilkanaście minut, a pacjentka pozostaje przez kilka godzin pod obserwacją personelu medycznego.
Zamrożenie i przechowywanie
Po pobraniu komórki oceniane są przez embriologów. Do zamrożenia kwalifikowane są dojrzałe oocyty. Następnie przeprowadza się proces witryfikacji i umieszcza komórki w ciekłym azocie.
Liczba pobranych komórek zależy od wieku pacjentki i odpowiedzi jajników na stymulację. Najczęściej udaje się uzyskać od kilku do kilkunastu komórek podczas jednego cyklu.
Zobacz również: Inseminacja domaciczna: https://niebieskiepudelko.pl/inseminacja-domaciczna/
Kiedy warto rozważyć zamrożenie komórek jajowych?
Decyzja o zabezpieczeniu płodności nie musi być związana wyłącznie z leczeniem niepłodności. W wielu przypadkach procedura stanowi formę ochrony przyszłych możliwości rozrodczych.
Najczęściej rozważa się ją w przypadku:
- planowanego leczenia onkologicznego,
- endometriozy mogącej wpływać na rezerwę jajnikową,
- chorób autoimmunologicznych wymagających agresywnego leczenia,
- przedwczesnego wygasania funkcji jajników,
- planowanych operacji jajników,
- obciążenia genetycznego zwiększającego ryzyko przedwczesnej menopauzy.
Warto pamiętać, że skuteczność procedury zależy przede wszystkim od wieku kobiety w momencie pobierania komórek. Im wcześniej zostaną zamrożone, tym większa jest ich jakość biologiczna.
Czy można zamrozić jajeczka w Polsce? Aspekty prawne
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez kobiety rozważające zabezpieczenie płodności.
Polska ustawa o leczeniu niepłodności z 2015 roku przewiduje możliwość pobierania i przechowywania komórek rozrodczych. W praktyce procedura jest wykonywana przede wszystkim ze wskazań medycznych.
Do najważniejszych wskazań należą:
- leczenie onkologiczne,
- choroby autoimmunologiczne wymagające terapii mogącej uszkadzać jajniki,
- zagrożenie przedwczesnym wygasaniem funkcji jajników,
- mutacje genetyczne związane z wcześniejszą utratą płodności,
- planowane operacje jajników,
- procedury leczenia niepłodności.
Warto zaznaczyć, że interpretacja przepisów może różnić się pomiędzy poszczególnymi klinikami. Kwestia profilaktycznego mrożenia komórek jajowych z powodów społecznych nadal budzi w Polsce wątpliwości interpretacyjne, dlatego przed podjęciem decyzji warto skonsultować się bezpośrednio z wybraną placówką.
Zamrażanie komórek jajowych przed chemioterapią
Jednym z najważniejszych wskazań do zabezpieczenia płodności jest planowane leczenie onkologiczne.
Chemioterapia i radioterapia mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia jajników oraz utraty rezerwy jajnikowej. Dlatego rozmowa o możliwościach zachowania płodności powinna odbyć się możliwie szybko po postawieniu diagnozy.
W przypadku niektórych nowotworów hormonozależnych lekarze stosują specjalne protokoły stymulacji hormonalnej ograniczające wzrost stężenia estrogenów.
Jeżeli rozpoczęcie leczenia musi nastąpić natychmiast, alternatywą może być mrożenie tkanki jajnikowej.
Ile kosztuje zamrożenie jajeczek w Polsce?
Koszt procedury zależy od kliniki oraz zakresu wykonywanych badań.
Orientacyjne ceny obejmują:
- konsultację i diagnostykę – 300–600 zł,
- leki do stymulacji hormonalnej – 2000–5000 zł,
- monitorowanie cyklu – 500–1500 zł,
- punkcję jajników – 2000–4000 zł,
- witryfikację i pierwszy rok przechowywania – 1500–3000 zł,
- kolejne lata przechowywania – około 500–1200 zł rocznie.
Łączny koszt jednego cyklu wynosi zwykle od 6000 do 14 000 zł.
Od 1 czerwca 2024 roku działa w Polsce rządowy program finansowania in vitro, który obejmuje również całkowite zabezpieczenie płodności (oncofertility) przed leczeniem onkologicznym. Pacjenci onkologiczni mają teraz procedurę pobrania i mrożenia gamet w pełni finansowaną z budżetu państwa.
Jak długo można przechowywać zamrożone komórki jajowe?
Z biologicznego punktu widzenia komórki jajowe mogą być przechowywane bardzo długo. Proces witryfikacji całkowicie zatrzymuje zachodzące w nich procesy biologiczne.
W praktyce długość przechowywania regulowana jest przez umowę zawieraną z kliniką. Najczęściej podpisywana jest na kilka lat z możliwością jej przedłużenia.
Znane są przypadki skutecznego wykorzystania komórek jajowych przechowywanych przez ponad dekadę.
Ile komórek jajowych warto zamrozić?
To jedno z najważniejszych pytań zadawanych przez pacjentki.
Szacuje się, że zamrożenie 15–20 dojrzałych komórek jajowych przed 35. rokiem życia daje około 70–80% szans na uzyskanie co najmniej jednej ciąży w przyszłości.
Po 35. roku życia zwykle konieczne jest zamrożenie większej liczby komórek jajowych, ponieważ wraz z wiekiem spada ich jakość biologiczna.
Zdarza się również, że dla uzyskania odpowiedniej liczby komórek potrzebne są dwa lub trzy cykle stymulacji.
Wykorzystanie zamrożonych komórek jajowych
Kiedy pacjentka zdecyduje się na macierzyństwo, komórki zostają rozmrożone i wykorzystane podczas procedury in vitro.
Następnie:
- komórki są zapładniane,
- rozwijają się zarodki,
- najlepsze zarodki są transferowane do macicy.
Szansę uzyskania ciąży po transferze pojedynczego zarodka szacuje się zwykle na około 20–40%, choć zależy ona od wielu czynników, przede wszystkim wieku kobiety w momencie pobrania komórek.
Zamrażanie komórek jajowych a mrożenie zarodków
Te dwie procedury często są ze sobą mylone.
Mrożenie komórek jajowych polega na przechowywaniu niezapłodnionych oocytów. To rozwiązanie dla kobiet, które nie mają partnera lub nie chcą jeszcze podejmować decyzji dotyczącej zapłodnienia.
Mrożenie zarodków oznacza wcześniejsze zapłodnienie komórek jajowych i przechowywanie gotowych zarodków. Procedura ta zwykle daje nieco wyższą skuteczność, ponieważ zarodki lepiej znoszą proces zamrażania i rozmrażania.
Zabezpieczenie płodności na przyszłość a mrożenie jajeczek
Mrożenie jajeczek jest obecnie jednym z najskuteczniejszych sposobów zabezpieczenia płodności na przyszłość.
Nie jest jednak jedyną możliwością. W zależności od sytuacji medycznej można rozważyć również:
- mrożenie zarodków,
- mrożenie tkanki jajnikowej,
- inne formy ochrony płodności proponowane przez specjalistów medycyny rozrodu.
Najważniejsza pozostaje jedna zasada – im wcześniej zostanie podjęta decyzja o zabezpieczeniu płodności, tym większe są szanse na powodzenie procedury w przyszłości. Wiek kobiety w momencie pobierania komórek ma zdecydowanie większe znaczenie niż długość ich przechowywania.
Bibliografia:
Fertilita.pl, https://fertilita.pl/ogolnopolski-program-zabezpieczenia-plodnosci-na-przyszlosc/
Onkologia.pacjent.gov.pl, https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/pacjent/diagnoza/zabezpieczenie-plodnosci-dla-pacjentow-onkologicznych
Bankkomorek.gameta.pl, https://bankkomorek.gameta.pl/baza-wiedzy/zamrazanie-komorek-jajowych-nowoczesna-ochrona-plodnosci/
Tagi: leczenie niepłodności, mrożenie jajeczek, zabezpieczenie płodności
Dodaj komentarz