Bostonka w ciąży – czy jest groźna? Objawy, powikłania i leczenie bostonki

Bostonka w ciąży może wzbudzać niepokój, szczególnie gdy przyszła mama ma kontakt z dzieckiem uczęszczającym do żłobka lub przedszkola. Choroba bostońska dotyczy głównie najmłodszych, ale może wystąpić również u dorosłych, w tym u kobiet w ciąży. Czy bostonka jest groźna dla przyszłej mamy i rozwijającego się płodu?

W większości przypadków infekcja ma łagodny przebieg, jednak niektóre sytuacje wymagają konsultacji z lekarzem. Wyjaśniamy, jakie są objawy bostonki, na czym polega leczenie bostonki i jak ograniczyć ryzyko zakażenia.

Czym jest bostonka?

Czym jest bostonka i skąd pochodzi jej potoczna nazwa? Bostonka, nazywana także chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej, to zakaźna infekcja wirusowa. Jej angielska nazwa brzmi hand, foot and mouth disease, w skrócie HFMD. Chorobę wywołują enterowirusy, przede wszystkim wirusy Coxsackie z grupy A oraz enterowirus A71.

Typowe objawy choroby to gorączka, ból gardła, osłabienie, bolesne owrzodzenia w jamie ustnej oraz wysypka pojawiająca się głównie na dłoniach i stopach. Zmiany skórne mogą wystąpić również na pośladkach, rękach, nogach lub w okolicy pachwin.

Bostonka najczęściej dotyczy dzieci poniżej 5. roku życia, ale może rozwinąć się także u starszych dzieci i osób dorosłych. Przebycie infekcji nie zapewnia trwałej odporności na wszystkie enterowirusy, dlatego zachorowanie więcej niż jeden raz jest możliwe.

Jak można zarazić się bostonką?

Wirusy wywołujące bostonkę przenoszą się bardzo łatwo. Do zakażenia może dojść:

• drogą kropelkową,
• przez kontakt ze śliną lub wydzieliną z nosa,
• przez płyn znajdujący się w pęcherzykach,
• drogą fekalno-oralną,
• przez skażone dłonie, zabawki, naczynia i inne powierzchnie.

Osoba chora jest najbardziej zakaźna w pierwszych dniach infekcji. Wirus może być jednak wydalany z kałem jeszcze przez kilka tygodni po ustąpieniu zmian skórnych i innych dolegliwości. Z tego powodu dokładne mycie rąk jest ważne również wtedy, gdy dziecko czuje się już dobrze.

Okres wylęgania zwykle wynosi kilka dni. Zakażenie może rozprzestrzeniać się jeszcze przed wystąpieniem charakterystycznej wysypki.

Objawy bostonki u kobiet w ciąży

Bostonka u kobiet w ciąży daje zazwyczaj podobne objawy jak u innych dorosłych. Infekcja może być łagodna, ale zdarza się również przebieg bardziej uciążliwy niż u dzieci.

Pierwsze objawy bostonki obejmują najczęściej:

• gorączkę lub stan podgorączkowy,
• ból gardła,
• osłabienie,
• ból głowy,
• brak apetytu,
• ogólne złe samopoczucie.

Po jednym lub dwóch dniach może pojawić się wysypka oraz charakterystyczne zmiany w jamie ustnej.

Owrzodzenia w jamie ustnej rozwijają się na języku, dziąsłach, wewnętrznej stronie policzków lub podniebieniu. Mogą być bolesne i utrudniać przyjmowanie płynów oraz pokarmów.

Pęcherzyki na dłoniach i stopach mają postać czerwonych plamek lub niewielkich zmian wypełnionych płynem. U części dorosłych wysypka może być bolesna, piekąca i bardziej rozległa.

Pilnej konsultacji wymagają:

• trudności z piciem,
• objawy odwodnienia,
• utrzymująca się wysoka gorączka,
• silny ból głowy,
• sztywność karku,
• duszność,
• zaburzenia świadomości,
• wyraźne pogorszenie stanu zdrowia.

Czy bostonka jest groźna dla kobiet w ciąży?

Czy bostonka w ciąży jest groźna dla matki i dziecka? W większości przypadków nie. Dostępne dane nie wskazują, aby typowa choroba dłoni, stóp i jamy ustnej często prowadziła do poważnych komplikacji położniczych.

Nie oznacza to jednak, że bostonka jest niebezpieczna wyłącznie w wyjątkowych przypadkach i można ją zawsze zignorować. Znaczenie ma ogólny stan ciężarnej, wysokość gorączki, możliwość przyjmowania płynów oraz moment ciąży, w którym pojawiło się zakażenie.

Odpowiadając na pytanie, czy bostonka jest groźna dla kobiet w ciąży, trzeba podkreślić, że większym problemem niż sam wirus mogą być wysoka gorączka, odwodnienie i znaczne osłabienie. Każda ciężarna, u której pojawiły się niepokojące objawy, powinna skontaktować się z lekarzem.

Bostonka w pierwszym trymestrze ciąży

Zakażenie w pierwszym trymestrze ciąży zwykle nie prowadzi do wad rozwojowych. Enterowirusy wywołujące bostonkę nie są uznawane za typowe wirusy teratogenne, czyli powodujące wady wrodzone.

W pierwszych tygodniach ciąży większe znaczenie może mieć długo utrzymująca się wysoka gorączka. Wymaga ona kontroli i bezpiecznego obniżania zgodnie z zaleceniami lekarza.

Po samym kontakcie z osobą zakażoną, przy braku objawów, zazwyczaj nie wykonuje się dodatkowych badań. Sposób postępowania powinien jednak ustalić lekarz prowadzący ciążę, szczególnie gdy ciężarna ma inne choroby lub występują dodatkowe czynniki ryzyka.

Bostonka w drugim trymestrze ciąży

W drugim trymestrze ciąży infekcja najczęściej przebiega łagodnie i nie wpływa na rozwijający się płód. Nadal należy kontrolować temperaturę, dbać o nawodnienie oraz obserwować samopoczucie.

W razie nasilonych objawów lekarz może zdecydować o dodatkowej kontroli. Sama bostonka nie jest jednak wskazaniem do wykonywania specjalistycznych badań prenatalnych ani do zmiany standardowego sposobu prowadzenia ciąży.

Bostonka w III trymestrze ciąży

Bostonka w III trymestrze ciąży wymaga większej uwagi, zwłaszcza jeśli zakażenie pojawiło się niedługo przed planowanym terminem porodu. Matka może przekazać enterowirusa dziecku w okresie okołoporodowym.

U większości noworodków infekcja ma łagodny przebieg. W rzadkich przypadkach może jednak dojść do cięższego zakażenia ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego dziecka.

Jeśli objawy bostonki wystąpią tuż przed porodem, należy poinformować lekarza prowadzącego oraz personel oddziału położniczego. Sama infekcja nie oznacza jednak automatycznie konieczności wcześniejszego zakończenia ciąży ani wykonania cesarskiego cięcia. Sposób przeprowadzenia porodu zależy od stanu matki, dziecka i sytuacji położniczej.

Bostonka w ciąży – powikłania

Możliwe powikłania bostonki zdarzają się rzadko. Najczęściej problemem jest odwodnienie spowodowane gorączką i bolesnymi zmianami w jamie ustnej.

Do możliwych komplikacji należą:

• odwodnienie,
• wtórne zakażenie zmian skórnych,
• nasilone osłabienie,
• rzadkie powikłania neurologiczne,
• zakażenie dziecka, gdy infekcja wystąpiła tuż przed porodem.

Brakuje przekonujących dowodów, że bostonka jest częstą przyczyną porodu przedwczesnego, ograniczenia wzrastania płodu lub wad wrodzonych. Pojedyncze opisy takich przypadków nie pozwalają uznać ich za typowe następstwa infekcji.

Ryzyko dla ciąży może wzrosnąć pośrednio przy bardzo wysokiej gorączce, znacznym odwodnieniu lub ciężkim przebiegu choroby. Dlatego nie należy lekceważyć pogorszenia samopoczucia.

Zobacz również: Leczenie pleśniawek u niemowląt: https://niebieskiepudelko.pl/leczenie-plesniawek-u-niemowlat/

Bostonka w ciąży – leczenie

Bostonka w ciąży – leczenie tej choroby polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów. Nie istnieje swoisty lek przeciwwirusowy przeznaczony do leczenia HFMD. Antybiotyki nie pomagają, ponieważ infekcję wywołują wirusy.

Leczenie bostonki u kobiet – obniżanie gorączki

Podstawą postępowania jest odpoczynek, nawodnienie oraz bezpieczne zmniejszanie gorączki i bólu.

Paracetamol jest lekiem pierwszego wyboru u kobiet w ciąży. Powinien być przyjmowany w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie krótki czas, zgodnie z zaleceniem lekarza, farmaceuty lub informacją zawartą w ulotce.

Nie należy samodzielnie stosować ibuprofenu, naproksenu ani innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Aspiryny również nie wolno przyjmować na gorączkę lub ból bez konsultacji medycznej. Wyjątkiem jest mała dawka kwasu acetylosalicylowego zalecona przez lekarza z określonych wskazań położniczych. Takiego leczenia nie należy samodzielnie przerywać.

Nawodnienie i dieta

Bolesne zmiany w jamie ustnej mogą utrudniać jedzenie i picie. Pomocne są:

• chłodna woda,
• łagodne napoje bez dodatku kwasów,
• jogurt naturalny,
• chłodne zupy,
• miękkie i delikatne posiłki,
• częste przyjmowanie niewielkich ilości płynów.

Należy unikać kwaśnych soków, napojów gazowanych, ostrych przypraw i gorących dań, które mogą nasilać pieczenie.

Objawy odwodnienia obejmują suchość w ustach, ciemny mocz, rzadsze oddawanie moczu, osłabienie i zawroty głowy. W takiej sytuacji konieczny jest pilny kontakt z lekarzem.

Łagodzenie zmian w jamie ustnej

Jamę ustną można delikatnie płukać wodą lub solą fizjologiczną. Przed zastosowaniem żeli znieczulających, preparatów ziołowych, płynów odkażających lub innych środków dostępnych bez recepty należy skonsultować się z lekarzem albo farmaceutą.

Nie należy przebijać pęcherzyków, zdrapywać zmian ani smarować ich przypadkowymi preparatami.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Kobieta w ciąży powinna skontaktować się z lekarzem lub położną, gdy:

• wystąpiły charakterystyczne objawy choroby,
• miała bliski kontakt z osobą zakażoną,
• infekcja pojawiła się niedługo przed terminem porodu,
• gorączka jest wysoka lub długo się utrzymuje,
• picie staje się utrudnione,
• pojawiają się oznaki odwodnienia,
• wysypka jest rozległa, bolesna lub zakażona,
• objawy nie ustępują po 7–10 dniach,
• występują regularne skurcze, krwawienie lub słabsze ruchy dziecka.

Przed osobistą wizytą warto zadzwonić do placówki i poinformować o podejrzeniu zakaźnej choroby wirusowej.

Profilaktyka bostonki w ciąży

Nie istnieje powszechnie dostępna w Polsce szczepionka chroniąca przed wszystkimi enterowirusami wywołującymi bostonkę. Podstawą zapobiegania zakażeniu jest profilaktyka oparta na higienie.

Dokładne mycie rąk

Ręce należy myć wodą z mydłem szczególnie:

• po zmianie pieluchy,
• po skorzystaniu z toalety,
• po kontakcie ze śliną lub wydzieliną z nosa,
• po dotykaniu zmian skórnych,
• przed przygotowywaniem posiłków,
• przed jedzeniem.

Wirus może być wydalany z kałem przez wiele tygodni po ustąpieniu objawów, dlatego higieny należy przestrzegać także po wyzdrowieniu dziecka.

Ograniczenie kontaktu z osobą chorą

Jeżeli osoba chora mieszka z ciężarną, należy w miarę możliwości ograniczyć bliski kontakt, zwłaszcza całowanie, korzystanie z tych samych naczyń i dotykanie pęcherzyków.

Nie zawsze możliwe jest odizolowanie chorego dziecka od rodzica. Wówczas największe znaczenie ma dokładne mycie rąk, niedzielenie ręczników i naczyń oraz regularne czyszczenie zabawek i często dotykanych powierzchni.

Dezynfekcja otoczenia

Należy regularnie czyścić:

• zabawki,
• klamki,
• blaty,
• przewijaki,
• armaturę łazienkową,
• przedmioty wkładane przez dziecko do ust.

Bostonka u kobiet w ciąży najczęściej przebiega łagodnie i nie prowadzi do poważnych następstw. Nie należy jednak samodzielnie rozpoznawać choroby wyłącznie na podstawie wysypki. Podobne zmiany skórne mogą wystąpić przy innych infekcjach, z których część jest bardziej niebezpieczna dla płodu. Z tego powodu wysypka, gorączka lub bolesne zmiany w jamie ustnej w czasie ciąży powinny zostać omówione z lekarzem.

Bibliografia:

Famicord.ch, https://famicord.ch/en/pregnancy-zone-2/illnesses-during-pregnancy/boston-fieber-in-der-schwangerschaft

Pmc.ncbi.nlm.nih.gov, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3417162/

Biomedicus.gr, https://biomedicus.gr/boston-exanthem-disease-symptoms/