Wstrząśnienie mózgu u dziecka to jeden z najczęstszych urazów głowy w grupie dzieci i młodzieży – i jeden z najczęściej bagatelizowanych. Wstrząśnienie mózgu to zaburzenie funkcji mózgu będące łagodnym następstwem urazu mózgu (mild traumatic brain injury, mTBI), które nie pozostawia trwałych zmian strukturalnych, ale wymaga odpowiedniej diagnostyki i leczenia. Wiedza o tym, jakie są objawy wstrząśnienia mózgu u dziecka i kiedy wezwać pogotowie, może być kluczowa dla zdrowia dziecka.
Czym jest wstrząśnienie mózgu u dzieci?
Wstrząśnienie mózgu to zaburzenie funkcji neurologicznych będące następstwem urazu głowy – najczęściej uderzeniem w głowę lub gwałtownym wstrząsem całego ciała. W wyniku doznanego wstrząsu mózgu dochodzi do chwilowego zaburzenia pracy neuronów bez uszkodzenia struktury mózgu – nie ma krwawienia, nie ma złamania kości czaszki, a tomografia komputerowa najczęściej nie wykazuje nieprawidłowości.
Wstrząśnienie mózgu u dzieci i nastolatków jest szczególnie częste, bo dzieci uprawiają sporty kontaktowe, są aktywne fizycznie i nie zawsze potrafią ocenić ryzyko upadku. W przypadku dzieci dochodzi do urazu głowy najczęściej podczas upadku z wysokości, wypadku rowerowego, w trakcie gier zespołowych lub w wyniku uderzenia się w głowę twardym przedmiotem.
Zobacz również: Najczęstsze urazy u małych dzieci: https://niebieskiepudelko.pl/najczestsze-urazy-u-malych-dzieci-jak-im-zapobiegac/
Objawy wstrząśnienia mózgu u dziecka – jak je rozpoznać?
Objawy wstrząśnienia mózgu mogą pojawić się natychmiast po urazie lub dopiero kilka godzin lub dni po urazie – dlatego obserwowanie dziecka po każdym urazie głowy jest niezbędne.
Najczęstsze objawy wstrząśnienia mózgu u dziecka to:
- Utrata przytomności – może być krótka (kilka sekund lub minut) lub nie wystąpić wcale; brak utraty przytomności nie wyklucza wstrząśnienia mózgu
- Ból głowy – najczęstszy objaw, zwykle tępy, nasilający się przy wysiłku
- Zawroty głowy i zaburzenia równowagi
- Nudności i wymioty – wymioty u dziecka po urazie głowy, szczególnie powtarzające się, są sygnałem alarmowym
- Zaburzenia świadomości – dezorientacja, splątanie, nieadekwatne odpowiedzi na pytania
- Zaburzenia pamięci – dziecko nie pamięta zdarzenia lub okresu bezpośrednio po urazie
- Senność i trudności z wybudzeniem
- Zaburzenia widzenia – nieostre widzenie, podwójne widzenie
- Nadwrażliwość na światło i dźwięki
- Zmiany zachowania – drażliwość, płaczliwość, wycofanie u małych dzieci
Pierwsze objawy wstrząśnienia mózgu powinny być zawsze traktowane poważnie – zwłaszcza w przypadku dzieci, u których obraz kliniczny może być niecharakterystyczny.
UWAGA: Nie wolno samodzielnie oceniać ciężkości urazu tylko po wyglądzie dziecka. Objawy mogą narastać po czasie, a u małych dzieci są trudne do oceny.
Kiedy wezwać pogotowie? Pilne objawy wymagające natychmiastowej pomocy
Niektóre objawy po urazie głowy wymagają natychmiastowej interwencji – mogą świadczyć o poważniejszym urazie mózgu, krwawieniu wewnątrzczaszkowym lub obrzęku mózgu.
Wezwij pogotowie lub udaj się na izbę przyjęć natychmiast, gdy po urazie głowy u dziecka pojawia się:
- utrata przytomności trwająca dłużej niż kilka sekund lub nawracająca,
- poszerzenie jednej lub obu źrenic,
- powtarzające się wymioty (więcej niż 2–3 razy w ciągu kilku godzin),
- narastający ból głowy mimo podania leku przeciwbólowego,
- drgawki,
- narastająca senność lub niemożność wybudzenia dziecka,
- osłabienie lub drętwienie kończyn,
- niewyraźna mowa lub trudności z mówieniem,
- wyciek krwi lub płynu z nosa lub ucha.
Każdy z tych objawów może być następstwem poważnego urazu mózgu wymagającego pilnej diagnostyki i leczenia.
Rozpoznanie wstrząśnienia mózgu – diagnostyka i badania
Rozpoznanie wstrząśnienia mózgu jest kliniczne – lekarz stawia je na podstawie wywiadu dotyczącego mechanizmu urazu i obecnych objawów po urazie głowy oraz badania neurologicznego. Konieczna jest konsultacja lekarska po każdym urazie głowy u dziecka, nawet jeśli objawy wydają się łagodne.
Tomografia komputerowa głowy nie jest wykonywana rutynowo – w przypadku dzieci jest zarezerwowana dla sytuacji, gdy istnieje podejrzenie poważniejszego urazu, np. krwawienia wewnątrzczaszkowego lub złamania kości czaszki. Decyzję o wykonaniu tomografii podejmuje lekarz na podstawie obrazu klinicznego i obecności czynników ryzyka.
Badanie neurologiczne ocenia świadomość, orientację, odruchy, funkcje poznawcze i koordynację. W diagnostyce wstrząśnienia mózgu u dzieci i młodzieży stosuje się też standaryzowane skale oceny klinicznej (np. SCAT – Sport Concussion Assessment Tool) – szczególnie u dzieci i nastolatków, które uprawiają sporty kontaktowe.
Sprawdź również: Zakrztuszenie u dziecka: https://niebieskiepudelko.pl/zakrztuszenie-u-dziecka/
Leczenie wstrząśnienia mózgu u dziecka
Leczenie wstrząśnienia mózgu opiera się na odpoczynku – fizycznym i poznawczym. Nie ma leku, który przyspieszy regenerację mózgu po wstrząśnieniu, ale właściwe postępowanie po urazie pozwala uniknąć powikłań i skrócić rekonwalescencję.
Odpoczynek fizyczny i poznawczy. Przez pierwsze 24–48 godzin po urazie głowy dziecko powinno ograniczyć aktywność fizyczną i poznawczą – unikać ekranów, głośnej muzyki, intensywnej nauki, gier komputerowych. Nadmierna stymulacja mózgu spowalnia powrót do zdrowia.
Powrót do aktywności fizycznej. Leczenie wstrząsu mózgu zakłada stopniowy powrót do aktywności – zgodnie z zaleceniami lekarza. Powrót do aktywności fizycznej, a zwłaszcza sportów kontaktowych, powinien odbywać się etapami i tylko po całkowitym ustąpieniu objawów. Zbyt wczesny powrót do sportu grozi zespołem drugiego uderzenia – poważnym, zagrażającym życiu powikłaniem.
Leki przeciwbólowe. Ból i zawroty głowy można łagodzić lekiem przeciwbólowym – paracetamolem w dawce dostosowanej do wieku i wagi dziecka. W pierwszych godzinach po urazie lekarze najczęściej zalecają paracetamol, a stosowanie ibuprofenu warto skonsultować z lekarzem.
Obserwacja dziecka po urazie głowy. Przez pierwsze 24 godziny po urazie rodzice powinni regularnie sprawdzać stan dziecka – szczególnie w nocy. Jeśli objawy narastają lub pojawiają się nowe, konieczna jest pilna konsultacja lekarska.
Powikłania wstrząśnienia mózgu u dzieci
W większości przypadków objawy wstrząśnienia mózgu ustępują samoistnie w ciągu kilku dni do 2–4 tygodni. U części dzieci i młodzieży objawy utrzymują się dłużej – mówimy wtedy o przetrwałych objawach po wstrząśnieniu (post-concussion syndrome).
Do powikłań wstrząśnienia mózgu należą:
- Przetrwałe bóle głowy – utrzymujące się ponad 4 tygodnie po urazie,
- Zaburzenia koncentracji i pamięci – wpływające na wyniki w nauce,
- Zaburzenia snu – trudności z zasypianiem lub nadmierna senność,
- Zmiany nastroju i zachowania – drażliwość, lęk, depresja,
- Zespół drugiego uderzenia (second impact syndrome) – rzadkie, ale bardzo poważne powikłanie, do którego dochodzi, gdy dziecko doznaje kolejnego urazu głowy zanim mózg w pełni wyzdrowił po pierwszym wstrząśnieniu. Może prowadzić do urazowego uszkodzenia mózgu i poważnych konsekwencji neurologicznych.
Powikłania wstrząśnienia mózgu są częstsze, gdy dziecko wróciło do pełnej aktywności zbyt szybko lub gdy uraz głowy był powtarzający się.
Rekonwalescencja i powrót do zdrowia po wstrząśnieniu mózgu
Powrót do zdrowia po wstrząśnieniu mózgu przebiega indywidualnie – u większości dzieci i nastolatków objawy wstrząśnienia mózgu ustępują w ciągu 2–4 tygodni. U młodszych dzieci rekonwalescencja może trwać nieco dłużej niż u nastolatków i dorosłych.
Powrót do pełnej sprawności powinien być stopniowy – zgodnie z zaleceniami lekarza. Dzieci i młodzież uprawiające sporty wracają do aktywności według protokołu stopniowego powrotu, który obejmuje 5 etapów – od lekkiej aktywności aerobowej do pełnego kontaktu sportowego. Każdy kolejny etap można rozpocząć dopiero po minimum 24 godzinach i wyłącznie przy braku objawów.
Jak uniknąć wstrząsu mózgu u dziecka?
Uniknąć wstrząsu mózgu w pełni nie jest możliwe, ale można istotnie zmniejszyć ryzyko urazu głowy u dziecka:
- zawsze zakładaj kask przy jeździe na rowerze, hulajnodze, nartach i deskorolce,
- dbaj o właściwe wyposażenie ochronne przy sportach kontaktowych,
- ucz dziecko bezpiecznych technik upadku i zasad bezpiecznej gry,
- zabezpiecz dom przed upadkami u małych dzieci – bramki na schody, maty pod miejscami zabaw,
- nie pozwalaj na powrót do sportu przed całkowitym ustąpieniem objawów po poprzednim urazie głowy.
Bibliografia:
Mayoclinic.org, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/concussion/expert-answers/concussion-in-children/faq-20058282
Cdc.gov, https://www.cdc.gov/heads-up/signs-symptoms/index.html
Tagi: wstrząs mózgu, Wstrząśnienie mózgu, wypadek
Dodaj komentarz