Jesień, powrót do żłobka, przedszkola lub szkoły i… kolejny katar. Wielu rodziców zastanawia się wtedy, jak wzmocnić odporność dziecka i czy istnieją skuteczne domowe sposoby na odporność. Układu immunologicznego nie da się jednak „podkręcić” w kilka dni syropem czy suplementem. Można za to wspierać jego prawidłowe funkcjonowanie przez cały rok. Poznaj 7 sprawdzonych sposobów na wzmocnienie organizmu dziecka i ochronę przed częścią infekcji.
Jak kształtuje się odporność u dzieci?
Układ odpornościowy zaczyna rozwijać się już w życiu płodowym, ale po narodzinach nadal intensywnie dojrzewa. Organizm dziecka stopniowo uczy się rozpoznawać różne drobnoustroje i odpowiednio na nie reagować. Kontakt z wirusami i bakteriami jest więc naturalną częścią dzieciństwa.
Szczególnie dobrze widzą to rodzice dzieci rozpoczynających żłobek lub przedszkole. Maluch trafia do dużej grupy rówieśników, ma kontakt z wieloma drobnoustrojami, a infekcje dróg oddechowych mogą pojawiać się znacznie częściej niż wcześniej. Nie musi to automatycznie oznaczać, że ma „słabą odporność”.
Nie istnieje również jeden produkt, który może szybko wzmocnić układ odpornościowy dziecka. Znacznie większe znaczenie ma codzienny styl życia: prawidłowe żywienie, odpowiednia ilość snu, aktywność fizyczna, szczepienia oraz ograniczanie ekspozycji na czynniki zwiększające ryzyko chorób.
1. Zbilansowana dieta – sposób na wspieranie odporności dziecka
Jednym z podstawowych sposobów na wspieranie odporności jest różnorodna dieta dostarczająca energii, białka, zdrowych tłuszczów, witamin i składników mineralnych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu.
W diecie dziecka powinny regularnie pojawiać się warzywa i owoce, produkty pełnoziarniste, źródła białka oraz zdrowych tłuszczów. Nie trzeba przy tym szukać egzotycznych produktów reklamowanych jako „superfoods”. Zwykłe warzywa, owoce, kasze, jaja, ryby, nabiał, rośliny strączkowe czy orzechy – odpowiednio do wieku dziecka i w bezpiecznej formie – mogą dostarczać składników potrzebnych do prawidłowego rozwoju.
Znaczenie mają również kwasy tłuszczowe, w tym kwasy omega-3. Ryby są jednym z ich źródeł, ale nie oznacza to, że każde dziecko powinno automatycznie przyjmować preparat omega-3 lub tran na odporność.
AAP podkreśla, że większość zdrowych dzieci spożywających różnorodne produkty nie potrzebuje dodatkowych preparatów witaminowo-mineralnych. Suplement nie zastąpi prawidłowego sposobu żywienia.
2. Zadbaj o witaminę D dla dzieci
Witamina D uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, ale nie należy traktować jej jako leku zapobiegającego każdemu przeziębieniu. Jej niedobór jest niekorzystny dla zdrowia, dlatego u dzieci istotne jest zapewnienie odpowiedniej podaży zgodnie z wiekiem, dietą i aktualnymi zaleceniami.
Nie oznacza to zasady „im więcej, tym lepiej”. Nadmierna suplementacja witaminy D może być szkodliwa, podobnie jak przyjmowanie wysokich dawek innych witamin bez wskazań.
Dawkę należy dopasować do wieku dziecka, sposobu żywienia i indywidualnej sytuacji zdrowotnej. W razie wątpliwości dotyczących suplementacji najlepiej omówić ją z pediatrą.
Warto też sprawdzać skład różnych preparatów podawanych równocześnie. Witamina D może znajdować się np. w preparacie wielowitaminowym oraz tranie, przez co łatwo nieświadomie podawać ją z kilku źródeł.
3. Ruch na świeżym powietrzu przez cały rok
Jesienna czy zimowa pogoda nie jest powodem, aby zdrowe dziecko spędzało całe dni w domu. Regularna aktywność fizyczna jest jednym z elementów zdrowego stylu życia wspierającego prawidłowe funkcjonowanie organizmu i układu immunologicznego.
Spacer, zabawa na placu zabaw, jazda na rowerze, bieganie czy zabawy w śniegu pozwalają połączyć ruch na świeżym powietrzu z naturalną aktywnością odpowiednią do wieku dziecka.
Nie należy natomiast traktować wychodzenia na dwór jako sposobu na „hartowanie”, który sprawi, że maluch przestanie chorować. Sam chłód nie wywołuje infekcji wirusowej. Znacznie większe znaczenie ma kontakt z drobnoustrojami, szczególnie w zamkniętych pomieszczeniach, w których wiele osób przebywa blisko siebie.
Ważny jest również odpowiedni ubiór. Przegrzewanie dziecka nie wzmacnia jego odporności. Ubranie powinno być dostosowane do pogody oraz intensywności aktywności.
4. Sen ma znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego
Sen nie jest wyłącznie czasem odpoczynku. Organizm wykorzystuje go do regeneracji, a odpowiednia ilość snu wspiera również prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego. Regularne niedosypianie nie jest korzystne dla zdrowia dziecka.
Zapotrzebowanie na sen zmienia się wraz z wiekiem. Małe dzieci potrzebują go znacznie więcej niż nastolatki, a część maluchów nadal śpi również w ciągu dnia.
Pomocne może być utrzymywanie w miarę stałych godzin zasypiania i pobudki oraz spokojny wieczorny rytuał. Warto również ograniczać przed snem intensywne bodźce i korzystanie z ekranów.
Jeżeli dziecko stale jest niewyspane, trudno je rano obudzić, bardzo często wybudza się w nocy, chrapie lub rodzice obserwują inne niepokojące objawy związane ze snem, warto porozmawiać o tym z pediatrą.
5. Higiena pomaga chronić dziecko przed infekcjami
Wzmacnianie odporności to jedno, a ograniczanie kontaktu z chorobotwórczymi drobnoustrojami – drugie. Jednym z najprostszych sposobów ograniczenia transmisji wielu infekcji jest prawidłowe mycie rąk.
Dziecko warto od najmłodszych lat uczyć mycia rąk przede wszystkim po powrocie do domu, po skorzystaniu z toalety, po wydmuchaniu nosa oraz przed jedzeniem. Ważna jest także higiena kaszlu i kichania – najlepiej robić to w zgięcie łokcia lub jednorazową chusteczkę, a nie w dłonie.
Nie trzeba natomiast próbować stworzyć wokół dziecka sterylnego środowiska. Codzienny kontakt z otoczeniem jest naturalny. Sens ma ograniczanie transmisji chorobotwórczych wirusów i bakterii, a nie obsesyjne dezynfekowanie każdego przedmiotu.
Szczególną ostrożność warto zachować przy najmłodszych niemowlętach. Osoby z objawami infekcji nie powinny mieć z nimi bliskiego kontaktu, jeśli można go uniknąć.
Zobacz również: Najczęstsze infekcje wieku przedszkolnego: https://niebieskiepudelko.pl/najczestsze-infekcje-wieku-przedszkolnego/
6. Szczepienia wspierają ochronę przed groźnymi infekcjami
Jeżeli mówimy o skutecznych sposobach ochrony dziecka przed chorobami zakaźnymi, nie można pominąć szczepień. Zdrowa dieta, sen i ruch pomagają układowi immunologicznemu prawidłowo funkcjonować, natomiast szczepionki przygotowują go do rozpoznawania konkretnych drobnoustrojów.
Dlatego należy realizować obowiązkowe szczepienia dzieci zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych i omówić z pediatrą również szczepienia zalecane odpowiednie do wieku oraz stanu zdrowia dziecka.
Ma to znaczenie także w okresie jesienno-zimowym, kiedy zwiększa się liczba zakażeń układu oddechowego. Higiena czy zdrowe odżywianie nie zapewnią swoistej ochrony przed chorobami, którym można zapobiegać poprzez szczepienie.
Sprawdź też: Szczepienia dzieci przeciw odrze, śwince i różyczce: https://niebieskiepudelko.pl/szczepienia-dzieci-przeciw-odrze-swince-i-rozyczce/
7. Nie szukaj cudownego syropu na wzmocnienie odporności
Półki aptek są pełne produktów reklamowanych jako naturalne sposoby na wzmocnienie organizmu dziecka: syropów, żelków, preparatów witaminowych, tranu, produktów zawierających kwasy omega-3 czy probiotyków dla dzieci.
Nie oznacza to, że każde dziecko ich potrzebuje. U zdrowego malucha z prawidłową dietą dodatkowe suplementy zazwyczaj nie są sposobem na to, aby nagle „podnieść odporność”. AAP podkreśla, że większość zdrowych dzieci otrzymuje potrzebne składniki odżywcze z odpowiednio zbilansowanej diety, a suplementację warto stosować wtedy, gdy istnieją ku niej konkretne wskazania.
Dotyczy to również probiotyków. Poszczególne szczepy mogą mieć zastosowanie w konkretnych sytuacjach, ale hasło „probiotyk na odporność” jest zbyt dużym uproszczeniem. Nie każdy preparat działa tak samo i nie każde dziecko potrzebuje suplementacji.
Zamiast kupować kilka preparatów jednocześnie, lepiej omówić z pediatrą dietę dziecka i ewentualne niedobory. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do wysokich dawek witamin – ich nadmiar również może być szkodliwy.
Domowe sposoby na odporność – czy naturalne sposoby na wzmocnienie organizmu mają sens?
Naturalne sposoby na wzmocnienie organizmu dziecka nie muszą oznaczać podawania specjalnych mikstur. Najlepsze efekty daje konsekwentne dbanie o podstawowe potrzeby organizmu: wartościowe jedzenie, sen, ruch, odpoczynek i odpowiednią profilaktykę infekcji.
Miód, czosnek, imbir, maliny czy domowy rosół mogą być elementem diety starszego dziecka, jeśli je lubi i może je bezpiecznie spożywać. Nie należy jednak przypisywać im zdolności do zapobiegania wszystkim infekcjom. Warto również pamiętać, że miodu nie podaje się dzieciom przed ukończeniem 12. miesiąca życia ze względu na ryzyko botulizmu niemowlęcego.
Domowe sposoby mogą więc uzupełniać zdrowy styl życia, ale nie zastępują szczepień, leczenia ani konsultacji lekarskiej, gdy dziecko jest chore.
Dlaczego dziecko ciągle choruje mimo dbania o odporność?
Częste infekcje u małych dzieci nie muszą oznaczać osłabienia układu immunologicznego. Szczególnie po rozpoczęciu żłobka lub przedszkola dziecko spotyka się z wieloma wirusami, z którymi wcześniej nie miało kontaktu. Infekcje łatwo rozprzestrzeniają się w grupach dzieci ze względu na bliski kontakt, wspólne zabawki i przebywanie w tych samych pomieszczeniach.
Z wiekiem układ odpornościowy dziecka zdobywa doświadczenie, a wiele dzieci zaczyna chorować rzadziej. Nie ma jednak preparatu, który pozwoli całkowicie wyeliminować typowe infekcje wieku dziecięcego.
Do pediatry warto zwrócić się wtedy, gdy infekcje są wyjątkowo ciężkie, nietypowe, nawracają w niepokojący sposób, wymagają częstych hospitalizacji albo towarzyszą im problemy z przybieraniem na wadze i prawidłowym rozwojem dziecka. W takiej sytuacji lekarz może ocenić, czy częstotliwość zachorowań mieści się w typowym zakresie dla wieku, czy wymaga dalszej diagnostyki.
Co osłabia odporność dziecka?
Na funkcjonowanie układu odpornościowego mogą niekorzystnie wpływać m.in. przewlekły niedobór snu, niedobory żywieniowe, bardzo mała aktywność fizyczna czy ekspozycja na dym tytoniowy. Znaczenie mogą mieć również choroby przewlekłe i stosowane leki.
Nie oznacza to jednak, że każde przeziębienie świadczy o „spadku odporności”. Katar, kaszel czy gorączka są najczęściej wynikiem kontaktu z konkretnym wirusem lub bakterią, a nie sygnałem, że organizm dziecka nagle przestał prawidłowo funkcjonować.
Dlatego dbania o odporność nie warto traktować jako sezonowej akcji rozpoczynanej we wrześniu. Sen, prawidłowe żywienie, ruch na świeżym powietrzu, szczepienia i higiena mają znaczenie przez cały rok.
Bibliografia:
Samitivejchildren.com, https://www.samitivejchildren.com/en/health-articles/detail/vitamins-for-kids-immune-systems
Biogena.com/en/, https://biogena.com/en/knowledge/blog/immune-system-of-children
Cdhf.ca, https://cdhf.ca/en/supporting-your-childs-immune-system-for-back-to-school/
Tagi: układ odpornościowy
Dodaj komentarz