Laktoferyna – jaki ma wpływ na zdrowie i odporność dzieci i niemowląt?

Laktoferyna to naturalny składnik mleka kobiecego, który uczestniczy w ochronie organizmu przed drobnoustrojami i pomaga regulować odpowiedź immunologiczną. Nic dziwnego, że rodzice coraz częściej pytają, czy laktoferyna dla dzieci może wspierać ich zdrowie, kiedy warto sięgnąć po krople doustne i od akiego wieku można je podawać.

Czy laktoferyna krople doustne to produkt odpowiedni dla każdego dziecka? Jaka dawka będzie właściwa dla niemowlęcia i czy suplementacja rzeczywiście poprawia odporność dzieci? Wyjaśniamy, czym jest to białko, gdzie naturalnie występuje oraz dlaczego przed zastosowaniem preparatu u noworodka warto porozmawiać z pediatrą.

Czym jest laktoferyna i gdzie występuje?

Laktoferyna to białko należące do rodziny transferyn. Naturalnie występuje w płynach ustrojowych ludzi i innych ssaków. Można ją znaleźć między innymi w mleku, łzach, ślinie oraz wydzielinach błon śluzowych. Każdy ssak wytwarza własną odmianę tego białka.

Szczególnie duże ilości znajdują się w siarze, czyli w pierwszym mleku produkowanym po porodzie. Najwięcej laktoferyny znajduje się w siarze, a jej stężenie stopniowo zmniejsza się w kolejnych etapach laktacji. Mimo to mleko kobiece pozostaje naturalnym źródłem tej substancji przez cały okres karmienia. Laktoferyna obecna w mleku matki jest jednym ze składników uczestniczących w ochronie przewodu pokarmowego i błon śluzowych niemowlęcia.

Laktoferyna występuje również w mleku innych ssaków. Suplementy diety zwykle zawierają białko pozyskiwane z mleka krowiego. Taka laktoferyna określana jest jako bydlęca lub bovine lactoferrin. Jest podobna do białka obecnego w mleku ludzkim, ale nie ma identycznej budowy.

Nazwa lactoferrin nawiązuje do zdolności wiązania żelaza. Laktoferyna łączy jony żelaza, ograniczając ich dostępność dla części bakterii. Nie jest jednak głównym transporterem tego pierwiastka we krwi – tę funkcję pełni przede wszystkim transferryna.

Laktoferyna – jaki ma wpływ na zdrowie dzieci?

Laktoferyna – jaki ma wpływ na organizm niemowlęcia? Białko uczestniczy w naturalnych mechanizmach ochronnych błon śluzowych, wiąże żelazo i wpływa na aktywność niektórych komórek odpornościowych. Jej wpływ na zdrowie jest badany między innymi w kontekście zakażeń, gospodarki żelazowej oraz dojrzewania jelit.

Nie oznacza to jednak, że suplement zawierający laktoferynę zapobiegnie każdej chorobie. Badania laboratoryjne dobrze opisują mechanizmy działania tej substancji, ale wyniki badań klinicznych nad dodatkową suplementacją dzieci nie zawsze są zgodne. Laktoferyna może być jednym z elementów wspierających organizm, lecz nie zastępuje szczepień, prawidłowej diety, snu ani leczenia zaleconego przez lekarza.

Działanie laktoferyny na bakterie

Laktoferyna wiąże żelazo, czyli pierwiastek potrzebny wielu bakteriom do wzrostu. Gdy jego dostępność w danym środowisku maleje, część drobnoustrojów ma gorsze warunki do rozwoju.

Białko może również oddziaływać z powierzchnią niektórych bakterii, utrudniając im przyleganie do komórek gospodarza. W ten sposób może ograniczać ich namnażanie. Nie oznacza to jednak, że laktoferyna jest antybiotykiem albo może być stosowana zamiast leków przepisanych podczas zakażenia bakteryjnego.

Działanie przeciwwirusowe laktoferyny

W badaniach laboratoryjnych laktoferyna wykazuje właściwości przeciwwirusowe. Działanie przeciwwirusowe laktoferyny polega między innymi na utrudnianiu określonym wirusom przyłączania się do powierzchni komórek.

Gdy wirus nie może łatwo połączyć się z receptorem, jego wnikanie do komórki i dalsze namnażanie może być ograniczone. Taki mechanizm nie oznacza jednak, że preparat z laktoferyną leczy infekcję wirusową albo zapewnia pełną ochronę przed zakażeniem.

Laktoferyna a układ odpornościowy

Laktoferyna wpływa na odpowiedź wrodzoną i nabytą organizmu. Może regulować aktywność makrofagów, limfocytów i innych komórek, które tworzą układ odpornościowy. W badaniach opisuje się również jej udział w kontrolowaniu reakcji zapalnej.

Nie należy jednak upraszczać tego procesu do stwierdzenia, że suplement zawsze „podnosi odporność”. Prawidłowa odpowiedź immunologiczna wymaga równowagi między pobudzaniem i wygaszaniem stanu zapalnego. Wpływ laktoferyny zależy między innymi od wieku, stanu zdrowia, sposobu żywienia i zastosowanej dawki.

Zobacz również: Swędząca wysypka u dziecka: https://niebieskiepudelko.pl/swedzaca-wysypka-u-dziecka/

Laktoferyna na co może być stosowana u dzieci?

Rodzice najczęściej rozważają podawanie laktoferyny podczas sezonu infekcyjnego, po rozpoczęciu żłobka lub przedszkola oraz przy częstych chorobach dróg oddechowych. Preparaty bywają też reklamowane jako wspomaganie odporności dziecka.

Dotychczasowe badania wskazują na możliwe korzyści w ograniczaniu niektórych zakażeń u dzieci, jednak ich wyniki są zróżnicowane. Nie ma podstaw, aby suplementację zalecać rutynowo każdemu zdrowemu dziecku albo traktować ją jako leczenie nawracających infekcji.

Jeśli dziecko choruje bardzo często, infekcja ma ciężki lub nietypowy przebieg albo towarzyszą jej zaburzenia wzrastania, warto skonsultować się z pediatrą. Przyczyną może być intensywny kontakt z rówieśnikami, ale czasami potrzebna jest diagnostyka w kierunku alergii, niedoborów, chorób przewlekłych lub obniżonej odporności.

Laktoferyna nie zastępuje:

• szczepień ochronnych,
• prawidłowego żywienia,
• higieny rąk,
• odpoczynku i snu,
• leczenia zakażenia,
• diagnostyki nawracających chorób.

Laktoferyna dla niemowląt – czy jest potrzebna?

Laktoferyna dla niemowląt budzi zainteresowanie, ponieważ białko naturalnie znajduje się w pokarmie kobiecym. Szczególne znaczenie ma dla noworodków i małych dzieci, których układ odpornościowy i przewód pokarmowy nadal dojrzewają.

Zdrowe niemowlę karmione piersią otrzymuje laktoferynę wraz z pokarmem. Nie oznacza to, że dziecko karmione mieszanką automatycznie potrzebuje suplementu. Niektóre mleka modyfikowane są wzbogacane laktoferyną bydlęcą, a ich skład jest dostosowany do wieku dziecka.

Badania nad wzbogaconymi mieszankami wskazują, że określone produkty zawierające laktoferynę bydlęcą były dobrze tolerowane przez zdrowe niemowlęta i umożliwiały prawidłowe wzrastanie. Wyników tych nie można jednak przenosić na każdy suplement dostępny na rynku.

Laktoferyna dla dzieci nie jest obowiązkowym elementem żywienia. Przed podaniem jej najmłodszym należy sprawdzić skład preparatu, minimalny wiek stosowania i ilość substancji w jednej porcji.

Noworodek i wcześniak – czy laktoferyna może być podawana od pierwszych dni życia?

Niektóre produkty są przeznaczone do stosowania od pierwszych dni życia, ale informacja ta dotyczy wyłącznie konkretnego preparatu. Nie oznacza, że każdy noworodek powinien otrzymywać laktoferynę profilaktycznie.

Białko było badane między innymi u wcześniaków ze względu na ryzyko ciężkich zakażeń i niedojrzałość ich przewodu pokarmowego. Część wcześniejszych analiz wskazywała na możliwe ograniczenie późnych zakażeń, jednak jakość dowodów była niska, a późniejsze badania nie zawsze potwierdzały taką korzyść.

Każdy wcześniak wymaga indywidualnie zaplanowanego żywienia i suplementacji. Rodzice nie powinni podawać laktoferyny noworodkowi hospitalizowanemu ani dziecku z małą masą urodzeniową bez zgody neonatologa.

Laktoferyna, mleko i karmienie piersią

Karmienie piersią dostarcza dziecku nie tylko laktoferynę, lecz również przeciwciała, enzymy, oligosacharydy, komórki odpornościowe i wiele innych biologicznie aktywnych składników.

Laktoferyna występująca w mleku matki nie jest identyczna z izolowanym białkiem znajdującym się w suplemencie. Podawanie kropli nie zastępuje więc karmienia naturalnego, ale może być rozważane w konkretnych sytuacjach po rozmowie z pediatrą.

Laktoferyna ulega denaturacji w wysokiej temperaturze, czyli może tracić swoją naturalną strukturę. Odciągnięte mleko kobiece należy podgrzewać łagodnie, najlepiej w naczyniu z ciepłą wodą. Nie powinno się go gotować ani podgrzewać w kuchence mikrofalowej.

Samo stwierdzenie, że białko ulega denaturacji, nie oznacza jednak, że trzeba mierzyć temperaturę pokarmu co do jednego stopnia. Najważniejsze jest stosowanie bezpiecznych zasad przechowywania, rozmrażania i podgrzewania mleka.

Laktoferyna a żelazo i niedobór żelaza

Laktoferyna wiąże żelazo i może uczestniczyć w regulowaniu jego dostępności w przewodzie pokarmowym. Białko nie jest jednak klasycznym preparatem żelaza i nie powinno samodzielnie zastępować leczenia niedokrwistości.

Badania dotyczące żelaza i laktoferyny przyniosły interesujące wyniki, ale obejmowały określone grupy pacjentów i różne schematy stosowania. Jedno badanie u dzieci sugerowało poprawę parametrów hematologicznych po zastosowaniu laktoferyny, jednak potrzebne są dalsze, większe analizy.

Przy podejrzeniu niedoboru żelaza lekarz może zlecić między innymi morfologię i oznaczenie ferrytyny. Sama hemoglobina nie zawsze wystarcza do oceny zapasów tego pierwiastka.

Nie należy podawać dziecku laktoferyny zamiast zaleconego żelaza. Przy niedokrwistości liczy się przyczyna problemu, wyniki badań, masa ciała oraz dawka substancji czynnej.

Laktoferyna dla dzieci – przeciwwskazania

Najważniejsze przeciwwskazania wynikają przede wszystkim ze składu konkretnego preparatu. Większość suplementów zawiera białko pochodzące z mleka krowiego.

Szczególnej ostrożności wymagają:

• dzieci z alergią na białka mleka krowiego,
• noworodki i wcześniaki,
• dzieci z chorobami przewlekłymi,
• pacjenci przyjmujący kilka suplementów jednocześnie,
• dzieci, które wcześniej reagowały alergicznie na preparaty mleczne.

Nietolerancja laktozy nie jest tym samym co alergia na białka mleka. Laktoferyna jest białkiem, natomiast laktoza jest cukrem. Suplement może jednak zawierać dodatkowe składniki, dlatego trzeba przeczytać cały skład produktu.

Dziecku z potwierdzoną alergią na białka mleka krowiego nie należy podawać laktoferyny bydlęcej bez konsultacji z pediatrą lub alergologiem.

Czy laktoferyna jest bezpieczna? Możliwe działania niepożądane

Czy laktoferyna jest bezpieczna dla dzieci? Laktoferyna bydlęca została uznana przez EFSA za bezpieczny składnik w określonych zastosowaniach i ilościach. Badane mieszanki zawierające to białko były również dobrze tolerowane przez zdrowe niemowlęta. Nie jest to jednak gwarancja, że każdy suplement będzie właściwy dla każdego dziecka.

Laktoferyna jest zazwyczaj bezpieczna i dobrze tolerowana, ale mogą pojawić się działania niepożądane. Należą do nich między innymi:

• dyskomfort trawienny,
• luźniejszy stolec,
• nudności,
• ból brzucha,
• reakcja alergiczna.

Objawy niepożądane są zwykle łagodne, ale po wystąpieniu wysypki, obrzęku, świszczącego oddechu, uporczywych wymiotów lub trudności w oddychaniu należy przerwać podawanie preparatu i pilnie skontaktować się z lekarzem.

Laktoferyna od jakiego wieku?

To, od jakiego wieku można stosować laktoferynę, zależy od konkretnego produktu. Niektóre krople są przeznaczone dla noworodków, inne dopiero dla niemowląt po ukończeniu określonego miesiąca, a kapsułki dla starszych dzieci.

Nie należy zakładać, że każdy preparat nadaje się dla najmłodszych dzieci tylko dlatego, że zawiera naturalne białko. Liczy się również stężenie, czystość surowca, obecność dodatkowych składników i sposób dawkowania.

Przed podaniem produktu dziecku poniżej pierwszego roku życia warto skonsultować się z pediatrą. Dotyczy to szczególnie niemowląt i dzieci urodzonych przedwcześnie, leczonych przewlekle albo mających alergię pokarmową.

Laktoferyna w ciąży – czy można ją stosować?

Laktoferyna w ciąży jest badana głównie w kontekście gospodarki żelazowej i stanów zapalnych. Wyniki części badań są obiecujące, jednak nie ma podstaw, aby każdej ciężarnej zalecać ją jako preparat na odporność.

Kobieta w ciąży nie powinna zastępować laktoferyną żelaza przepisanego na podstawie wyników badań. Suplement należy omówić z lekarzem prowadzącym, szczególnie gdy przyszła mama przyjmuje już inne produkty zawierające żelazo.

Bibliografia:

Jpeds.com, https://www.jpeds.com/article/S0022-3476(16)00298-5/fulltext

Pubmed.ncbi.nlm.nih.gov, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27234411/

Trykepos.com, https://trykepos.com/blogs/blogs/lactoferrin-supplementation-in-children-benefits-and-safety