Ciąża pozamaciczna – przyczyny, objawy i skutki

Ciąża pozamaciczna to poważny stan, który wymaga szybkiej diagnostyki i leczenia. Dochodzi do niej, gdy zapłodniona komórka jajowa zagnieżdża się poza jamą macicy, najczęściej w jajowodzie. Nieleczona ciąża pozamaciczna może doprowadzić do pęknięcia jajowodu, masywnego krwawienia wewnętrznego oraz zagrożenia życia kobiety. Wczesne objawy bywają mylone z poronieniem lub prawidłowo rozwijającą się ciążą, dlatego warto wiedzieć, jakie sygnały powinny skłonić do pilnego kontaktu z lekarzem.

Czym jest ciąża pozamaciczna (ektopowa)?

Ciąża ektopowa to każda ciąża, w której zarodek zagnieżdża się poza jamą macicy. Prawidłowa implantacja zachodzi w błonie śluzowej macicy, gdzie zarodek ma warunki do dalszego rozwoju. Gdy zapłodniona komórka jajowa z różnych przyczyn nie dotrze do jamy macicy lub zacznie zagnieżdżać się w innym miejscu, dochodzi do ciąży pozamacicznej.

Najczęstsze lokalizacje ciąży ektopowej to:

• jajowód – około 95% wszystkich przypadków,
• jajnik,
• szyjka macicy,
• jama brzuszna.

Ciąża pozamaciczna nie ma szans na prawidłowy rozwój. Zarodek nie może rozwijać się poza jamą macicy ani zostać do niej przeniesiony. Każda ciąża ektopowa wymaga leczenia farmakologicznego lub operacyjnego.

Zobacz również: Ciaża heterotopowa/sprzężona: https://niebieskiepudelko.pl/ciaza-heterotopowa-jak-rozpoznac-i-leczyc/

Przyczyny ciąży pozamacicznej – czynniki ryzyka

Przyczyny ciąży pozamacicznej są związane przede wszystkim z zaburzeniem transportu zapłodnionej komórki jajowej przez jajowód. Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

Przebyte stany zapalne narządów miednicy mniejszej – infekcje i choroby weneryczne, takie jak chlamydioza czy rzeżączka, mogą prowadzić do powstawania zrostów i uszkodzenia jajowodów.

Przebyte operacje w obrębie miednicy mniejszej – zabiegi dotyczące jajowodów, jajników, macicy czy wyrostka robaczkowego mogą skutkować powstaniem zrostów.

Wcześniejsza ciąża pozamaciczna – znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia kolejnej ciąży ektopowej.

Endometrioza – może zaburzać prawidłową budowę i funkcjonowanie jajowodów.

Zabiegi wspomaganego rozrodu – w tym zapłodnienie in vitro, szczególnie u kobiet z uszkodzonymi jajowodami.

Stosowanie wkładki wewnątrzmacicznej – sama wkładka nie powoduje ciąży pozamacicznej, jednak jeśli do ciąży dojdzie mimo jej obecności, wzrasta prawdopodobieństwo lokalizacji ektopowej.

Palenie tytoniu – nikotyna zaburza pracę rzęsek w jajowodach odpowiedzialnych za transport zarodka.

Objawy ciąży pozamacicznej – jak je rozpoznać?

Początkowe objawy ciąży pozamacicznej często przypominają prawidłową ciążę. Kobieta może mieć dodatni test ciążowy, brak miesiączki, tkliwość piersi czy nudności.

Do charakterystycznych objawów należą:

• ból podbrzusza, najczęściej jednostronny,
• krwawienie lub plamienie z dróg rodnych,
• ból barku wynikający z podrażnienia przepony przez krew znajdującą się w jamie brzusznej,
• zawroty głowy,
• omdlenia,
• osłabienie,
• objawy wstrząsu, takie jak bladość skóry, spadek ciśnienia tętniczego i przyspieszone tętno.

Objawy zwykle pojawiają się między 4. a 10. tygodniem ciąży, najczęściej około 6.–8. tygodnia. Nagły, silny ból brzucha połączony z omdleniem lub objawami wstrząsu wymaga natychmiastowego wezwania pomocy medycznej.

Diagnostyka ciąży pozamacicznej

Rozpoznanie ciąży pozamacicznej opiera się na ocenie objawów klinicznych, badaniach laboratoryjnych oraz badaniu ultrasonograficznym.

Oznaczenie beta-hCG we krwi

Oznaczenie stężenia beta-hCG we krwi jest jednym z podstawowych badań wykonywanych przy podejrzeniu ciąży pozamacicznej.

W prawidłowej ciąży poziom hormonu zwykle wzrasta dwukrotnie w ciągu 48–72 godzin. W ciąży ektopowej przyrost beta-hCG bywa wolniejszy lub nieprawidłowy. Powtarzane oznaczenia beta-hCG pozwalają ocenić dynamikę zmian stężenia hormonu.

USG przezpochwowe

USG przezpochwowe stanowi podstawowe badanie obrazowe wykorzystywane w diagnostyce ciąży pozamacicznej.

Lekarz ocenia obecność pęcherzyka ciążowego w jamie macicy. Jeśli przy odpowiednim poziomie beta-hCG pęcherzyk nie jest widoczny, może to sugerować ciążę ektopową. Badanie może także uwidocznić zmianę w obrębie przydatków lub obecność wolnego płynu w jamie brzusznej, co może wskazywać na krwawienie.

Laparoskopia diagnostyczna

W sytuacjach niejednoznacznych, gdy wyniki badań nie pozwalają na postawienie pewnego rozpoznania, lekarz może zdecydować o wykonaniu laparoskopii diagnostycznej. Zabieg umożliwia bezpośrednią ocenę jajowodów i pozostałych narządów miednicy mniejszej.

Leczenie ciąży pozamacicznej

Sposób leczenia zależy od stanu pacjentki, lokalizacji ciąży ektopowej, jej wielkości oraz stężenia beta-hCG.

Leczenie farmakologiczne – metotreksat

Leczenie metotreksatem można zastosować u wybranych pacjentek. Dotyczy to sytuacji, gdy ciąża jest we wczesnym stadium, nie doszło do pęknięcia jajowodu, a stan kobiety jest stabilny.

Metotreksat hamuje rozwój tkanki ciążowej, która następnie zostaje stopniowo wchłonięta przez organizm. Leczenie wymaga regularnej kontroli poziomu beta-hCG.

Leczenie operacyjne – laparoskopia

Choć coraz więcej pacjentek kwalifikuje się do leczenia farmakologicznego, część przypadków nadal wymaga interwencji chirurgicznej.

Laparoskopia pozwala usunąć ciążę ektopową przy minimalnym uszkodzeniu otaczających tkanek. W zależności od sytuacji wykonuje się:

• salpingotomię – usunięcie ciąży z zachowaniem jajowodu,
• salpingektomię – usunięcie całego jajowodu.

Przy pęknięciu jajowodu i masywnym krwawieniu konieczna jest natychmiastowa operacja. W niektórych sytuacjach wykonywana jest laparotomia, czyli klasyczna operacja otwarta.

Ciąża pozamaciczna a kolejna ciąża

Przebycie ciąży pozamacicznej nie oznacza, że kobieta nie będzie mogła zajść w kolejną, prawidłowo rozwijającą się ciążę. Ryzyko ponownego wystąpienia ciąży ektopowej jest jednak większe niż u kobiet, które nigdy jej nie doświadczyły.

Z tego powodu każdą kolejną ciążę należy jak najwcześniej skonsultować z lekarzem. Wczesne wykonanie USG oraz oznaczenie beta-hCG pozwalają potwierdzić prawidłowe zagnieżdżenie zarodka w jamie macicy i szybko wykryć ewentualne nieprawidłowości.

Bibliografia:

Nhs.uk, https://www.nhs.uk/conditions/ectopic-pregnancy/

My.clevelandclinic.org, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9687-ectopic-pregnancy

Mayoclinic.org, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/ectopic-pregnancy/symptoms-causes/syc-20372088