Niewydolność szyjki macicy to stan, w którym szyjka macicy zaczyna skracać się i rozwierać przedwcześnie – bez odczuwalnych skurczów i bez bólu. To jedna z częstszych przyczyn poronień w drugim trymestrze ciąży i przedwczesnych porodów. Rozpoznana wcześnie i odpowiednio leczona daje realne szanse na donoszenie ciąży.
Czym jest niewydolność szyjki macicy w ciąży?
Szyjka macicy to wąska część macicy łącząca jej trzon z pochwą. W czasie ciąży szyjka macicy pełni rolę mechanicznej bariery chroniącej jamę macicy przed przedwczesnym opróżnieniem – utrzymuje zamknięty kanał szyjki macicy i zapobiega poronieniu lub przedwczesnemu porodowi. Prawidłowa szyjka macicy pozostaje zamknięta, długa i twarda aż do około 37. tygodnia ciąży, kiedy zaczyna fizjologicznie dojrzewać i przygotowywać się do porodu.
Niewydolność szyjki macicy, nazywana też niewydolnością cieśniowo-szyjkową, polega na tym, że szyjka macicy nie jest w stanie utrzymać ciąży – skraca się i zaczyna się rozwierać bez żadnych objawów zapowiadających poród. Skracanie i rozwieranie się szyjki następuje zazwyczaj między 14. a 28. tygodniem ciąży, najczęściej w drugim trymestrze. Bez interwencji prowadzi do poronienia lub bardzo przedwczesnego porodu.
Przyczyny niewydolności szyjki macicy
Przyczyny niewydolności szyjki macicy dzielą się na wrodzone i nabyte. Do najczęstszych należą:
- Przebyte zabiegi na szyjce macicy – konizacja, biopsja szyjki (choć jest najmniej obciążająca), wielokrotne rozszerzanie kanału szyjki macicy w trakcie zabiegów ginekologicznych mogą prowadzić do osłabienia szyjki macicy i zmniejszenia jej zdolności do utrzymania ciąży.
- Urazy szyjki macicy podczas poprzedniej ciąży lub porodu – głębokie pęknięcia szyjki macicy lub trudne porody operacyjne mogą pozostawiać blizny zaburzające prawidłową strukturę szyjki.
- Wady wrodzone szyjki macicy lub macicy – nieprawidłowa budowa morfologiczna szyjki albo macicy, w tym macica dwurożna, przegroda macicy lub inne wady rozwojowe.
- Ekspozycja na dietylostilbestrol (DES) – kobiety, których matki przyjmowały DES w ciąży, mogą mieć anatomiczne nieprawidłowości w obrębie szyjki macicy.
- Niewyjaśnione przyczyny – u części pacjentek problemy z szyjką macicy pojawiają się bez uchwytnej przyczyny, a wywiad ginekologiczny nie ujawnia żadnych czynników ryzyka.
Zobacz też: szyjka macicy po zapłodnieniu: https://niebieskiepudelko.pl/szyjka-macicy-po-zaplodnieniu/
Objawy niewydolności szyjki macicy w trakcie ciąży
Niewydolność szyjki macicy jest zdradliwa właśnie dlatego, że przez długi czas nie daje żadnych objawów. Skracanie się szyjki i rozwieranie się szyjki macicy mogą przebiegać całkowicie bezobjawowo – bez bólu, skurczów ani krwawienia.
Gdy objawy się pojawiają, mogą obejmować:
- uczucie ucisku lub pełności w podbrzuszu lub miednicy,
- delikatne, nieregularne skurcze macicy,
- zmianę charakteru upławów – mogą stać się obfitsze lub śluzowe,
- uczucie, że „coś wypada” z pochwy – może to świadczyć o wypadaniu błon płodowych przez rozwarcie szyjki macicy.
Pojawienie się jakichkolwiek niepokojących objawów w drugim trymestrze ciąży wymaga pilnej konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę.
Diagnostyka – jak rozpoznać niewydolność szyjki macicy?
Diagnostyka niewydolności szyjki macicy opiera się przede wszystkim na badaniu ultrasonograficznym – USG przezpochwowym, które pozwala precyzyjnie ocenić długość kanału szyjki macicy.
Prawidłowa długość szyjki macicy w ciąży wynosi powyżej 25 mm w drugim trymestrze. Skrócona szyjka macicy o długości poniżej 25 mm w tym okresie jest wskaźnikiem zwiększonego ryzyka porodu przedwczesnego i wymaga wdrożenia postępowania. Długość szyjki macicy mniejsza niż 15 mm lub stwierdzenie rozwarcia szyjki macicy z widocznym wpuklaniem się błon płodowych do kanału szyjki wymaga natychmiastowego działania.
Monitorowanie długości szyjki macicy poprzez seryjne USG przezpochwowe jest zalecane szczególnie u kobiet z grupy ryzyka – po przebytym poronieniu w drugim trymestrze, po przedwczesnym porodzie w poprzedniej ciąży lub po zabiegach na szyjce macicy. Badanie wykonuje się zazwyczaj między 16. a 24. tygodniem ciąży.
Leczenie niewydolności szyjki macicy
Leczenie niewydolności szyjki macicy zależy od stopnia skrócenia szyjki, tygodnia ciąży i wywiadu położniczego pacjentki.
Szew szyjkowy (cerclage)
Szew szyjkowy to zabieg polegający na założeniu szwu wokół szyjki macicy w celu mechanicznego zamknięcia kanału szyjki i zmniejszenia nacisku na szyjkę macicy. Założenie szwu wykonuje się zazwyczaj między 12. a 24. tygodniem ciąży – najlepiej przed znaczącym skróceniem szyjki. Szew szyjkowy usuwa się około 36.–37. tygodnia ciąży lub wcześniej, jeśli zaczyna się czynność skurczową macicy. Wskazania do założenia szwu szyjkowego obejmują skróconą szyjkę macicy poniżej 25 mm w połączeniu z niekorzystnym wywiadem położniczym lub stwierdzone rozwarcie szyjki macicy w trakcie badania.
Pessar szyjkowy
Pessar szyjkowy to silikonowy pierścień zakładany wokół szyjki macicy, który zmienia jej kąt nachylenia i zmniejsza nacisk na ujście szyjki macicy. Jest mniej inwazyjną alternatywą dla szwu szyjkowego – zakładany jest bez znieczulenia ogólnego i można go usunąć w każdej chwili. Stosuje się go u pacjentek ze skracającą się szyjką macicy jako profilaktykę przedwczesnego porodu, szczególnie przy długości szyjki między 15 a 25 mm.
Leczenie farmakologiczne
U pacjentek z krótką szyjką macicy (poniżej 25 mm) stosuje się dopochwowy progesteron, który wykazuje skuteczność w zmniejszaniu ryzyka porodu przedwczesnego. Leczenie farmakologiczne progesteronem może być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z pessarem lub szwem szyjkowym.
Ograniczenie aktywności fizycznej
W przypadku niewydolności szyjki macicy lekarz może zalecić ograniczenie aktywności fizycznej oraz unikanie długotrwałego stania. Choć nie ma jednoznacznych dowodów naukowych na skuteczność samego leżenia w zwiększeniu szans na donoszenie ciąży, spoczynek może zmniejszać odczuwany nacisk i ogranicza czynność skurczową macicy.
Zobacz też: macica dwurożna: https://niebieskiepudelko.pl/macica-dwurozna/
Skracająca się szyjka macicy a przedwczesny poród
Rozpoznanie skracającej się szyjki macicy w ciąży nie oznacza automatycznie przedwczesnego porodu. Odpowiednie leczenie – szew szyjkowy, pessar lub progesteron – może skutecznie zahamować dalsze skracanie się szyjki i zwiększyć szanse na donoszenie ciąży do bezpiecznego terminu. Kobiety z niewydolnością szyjki macicy wymagają ścisłego monitorowania stanu szyjki macicy przez cały czas trwania ciąży, częstszych wizyt położniczych i gotowości do hospitalizacji, jeśli stan szyjki macicy będzie się pogarszał.
Jeśli rozwarcie szyjki macicy postąpiło znacznie i nic nie powstrzymuje porodu przed 24. tygodniem ciąży, rokowanie jest poważne. Po 24. tygodniu możliwości intensywnej opieki neonatologicznej nad wcześniakiem są znacznie większe – każdy tydzień przedłużenia ciąży ma ogromne znaczenie dla stanu dziecka po porodzie.
Niewydolność szyjki macicy a kolejna ciąża
Kobiety, które przebyły poronienie w drugim trymestrze lub przedwczesny poród w poprzedniej ciąży, powinny poinformować o tym lekarza prowadzącego nową ciążę już na pierwszej wizycie. Wywiad położniczy warunkuje decyzję o wczesnym monitorowaniu długości szyjki macicy – u kobiet z grupy ryzyka USG przezpochwowe wdraża się od około 16. tygodnia ciąży, co pozwala wychwycić przedwczesne skracanie się szyjki, zanim dojdzie do istotnego rozwarcia szyjki macicy. Kobiety po konizacji lub innych zabiegach na szyjce macicy powinny być objęte analogicznym monitorowaniem w każdej kolejnej ciąży.
Bibliografia:
Ncbi.nlm.nih.gov, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK525954/
My.clevelandclinic.org, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17912-incompetent-cervix
Emedicine.medscape.com, https://emedicine.medscape.com/article/1979914-overview
Tagi: niewydolność szyjki macicy, szyjka macicy
Dodaj komentarz