Zespół HELLP w ciąży – objawy, przyczyny i leczenie

Zespół HELLP w ciąży to rzadkie, ale bardzo poważne powikłanie, które wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Może rozwinąć się nagle i stanowi zagrożenie dla życia matki i płodu. Choć najczęściej pojawia się u kobiet ze stanem przedrzucawkowym, zdarza się również u ciężarnych, u których wcześniej nie występowało nadciśnienie ani inne niepokojące objawy. Dowiedz się, czym jest HELLP syndrome, jakie są jego przyczyny, jak wygląda rozpoznanie zespołu HELLP oraz na czym polega diagnoza i leczenie.

Czym jest zespół HELLP?

Zespół HELLP to ciężkie powikłanie stanu przedrzucawkowego, które rozwija się najczęściej w trzecim trymestrze ciąży, zwykle między 27. a 37. tygodniem. Nazwa choroby pochodzi od pierwszych liter angielskich określeń opisujących najważniejsze zaburzenia:

• H (Hemolysis) – hemoliza, czyli rozpad czerwonych krwinek,
• EL (Elevated Liver Enzymes) – zwiększona aktywność enzymów wątrobowych,
• LP (Low Platelets) – małopłytkowość, czyli zmniejszona liczba płytek krwi.

Zespół HELLP w ciąży może wystąpić także po porodzie. U części kobiet pierwsze objawy pojawiają się w ciągu pierwszych 48 godzin po porodzie, dlatego również po rozwiązaniu konieczna jest obserwacja stanu zdrowia.

Choć schorzenie występuje rzadko, jest uznawane za poważne powikłanie ciąży. Szybkie rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego postępowania mają ogromne znaczenie dla matki i płodu.

Przyczyny i czynniki ryzyka zespołu HELLP

Dokładne przyczyny powstania zespołu HELLP nadal nie są całkowicie poznane. Wiadomo jednak, że patogeneza zespołu HELLP wiąże się z nieprawidłowym funkcjonowaniem naczyń krwionośnych i łożyska. Dochodzi do uszkodzenia śródbłonka, zaburzeń przepływu krwi oraz aktywacji procesów odpowiedzialnych za hemolizę i małopłytkowość.

Nieprawidłowa praca łożyska wpływa na funkcjonowanie wielu narządów, dlatego choroba może rozwijać się bardzo dynamicznie.

Do najważniejszych przyczyn i czynników ryzyka należą:

• przebyty stan przedrzucawkowy lub zespół HELLP,
• nadciśnienie w ciąży,
• ciąża wielopłodowa,
• choroby autoimmunologiczne,
• przewlekłe choroby nerek,
• zaburzenia krzepnięcia,
• cukrzyca

Warto jednak pamiętać, że nie zawsze można przewidzieć wystąpienie zespołu HELLP. Choroba może rozwinąć się również u zdrowych kobiet w ciąży, u których wcześniej nie obserwowano żadnych nieprawidłowości.

Jeżeli pacjentka przebyła zespół HELLP, powinna poinformować o tym lekarza podczas planowania kolejnej ciąży, ponieważ ryzyko ponownego zachorowania jest większe.

Objawy zespołu HELLP

Objawy zespołu HELLP często przypominają zwykłe dolegliwości ciążowe, dlatego łatwo je przeoczyć. Właśnie z tego powodu każda ciężarna powinna wiedzieć, które symptomy wymagają pilnej konsultacji.

Do najczęstszych objawów należą:

• ból w nadbrzuszu, zwłaszcza w prawym podżebrzu,
• nudności i wymioty,
• bóle głowy,
• zaburzenia widzenia,
• złe samopoczucie i silne osłabienie,
• obrzęki twarzy oraz dłoni,
• wysokie ciśnienie krwi.

U części pacjentek pojawia się również nadciśnienie, jednak nie jest ono obecne w każdym przypadku. Zdarza się, że choroba rozwija się mimo prawidłowych wartości ciśnienia krwi, co utrudnia jej rozpoznanie.

Szczególnie niebezpieczny jest nagły ból w nadbrzuszu, któremu towarzyszą nudności, pogorszenie samopoczucia lub zaburzenia widzenia. Takie niepokojące objawy wymagają natychmiastowego zgłoszenia się do szpitala.

Zobacz również: Zakażenie połogowe: https://niebieskiepudelko.pl/zakazenie-pologowe/

Diagnostyka zespołu HELLP

Diagnostyka zespołu HELLP opiera się przede wszystkim na badaniach krwi oraz ocenie objawów klinicznych. Samo złe samopoczucie nie wystarcza do postawienia diagnozy, dlatego konieczne są badania laboratoryjne.

Lekarz ocenia między innymi:

• liczbę płytek krwi,
• obecność hemolizy,
• aktywność enzymów wątrobowych,
• parametry funkcji nerek,
• obecność białka w moczu,
• wartości ciśnienia tętniczego.

Jednocześnie monitorowany jest płód. W zależności od tygodnia ciąży wykonuje się KTG oraz badanie USG, aby ocenić pracę łożyska, wzrastanie dziecka i jego dobrostan.

Prawidłowe rozpoznanie zespołu HELLP wymaga oceny całego obrazu klinicznego i wyników badań. Lekarze uwzględniają także stopień zaawansowania choroby, ponieważ od niego zależy dalsze postępowanie oraz wybór najbezpieczniejszej metody leczenia. Im szybciej zostanie postawione rozpoznanie zespołu HELLP, tym większa szansa na ograniczenie ciężkich powikłań u matki i dziecka.

Leczenie zespołu HELLP

Leczenie zespołu HELLP zawsze odbywa się w warunkach szpitalnych. Jest to stan wymagający pilnej opieki specjalistycznej, ponieważ choroba może szybko doprowadzić do ciężkich powikłań zagrażających zdrowiu i życiu matki oraz dziecka.

Najważniejszym celem jest stabilizacja stanu matki i płodu, ograniczenie ryzyka dalszych powikłań oraz wybór najlepszego momentu na zakończenie ciąży. Jedynym sposobem na zatrzymanie procesu chorobego jest zakończenie ciąży. Decyzja o terminie porodu zależy jednak od wieku ciążowego, wyników badań oraz ogólnego stanu pacjentki.

Jeżeli choroba zostanie rozpoznana po 34. tygodniu ciąży, lekarze najczęściej decydują o ukończeniu ciąży po wcześniejszym ustabilizowaniu stanu kobiety. Gdy zespół HELLP pojawi się przed tym terminem, a stan matki i płodu jest stabilny, możliwe jest krótkie odroczenie porodu – zwykle do 24–48 godzin – aby podać kortykosteroidy przyspieszające dojrzewanie płuc płodu. Jeśli jednak dalsze utrzymywanie ciąży stanowi zagrożenie dla zdrowia, poród odbywa się niezwłocznie.

W leczeniu stosuje się między innymi:

• siarczan magnezu, który zmniejsza ryzyko wystąpienia drgawek,
• leki obniżające ciśnienie tętnicze,
• preparaty krwi w razie znacznej małopłytkowości lub nasilonych zaburzeń krzepnięcia,
• intensywne monitorowanie parametrów życiowych matki i dobrostanu dziecka.

Sposób zakończenia ciąży zależy od sytuacji położniczej. Sam zespół HELLP nie oznacza automatycznie konieczności wykonania cesarskiego cięcia. Jeśli pozwala na to stan matki i płodu, możliwy jest również poród drogami natury.

Powikłania zespołu HELLP i rokowanie

Powikłania zespołu HELLP mogą dotyczyć zarówno kobiety, jak i rozwijającego się dziecka. Im szybciej zostanie postawione rozpoznanie i wdrożone odpowiednie leczenie, tym większa szansa na uniknięcie najcięższych następstw.

U matki może dojść między innymi do:

• ostrej niewydolności nerek,
• uszkodzenia wątroby,
• przedwczesnego oddzielenia łożyska,
• zespołu wykrzepiania wewnątrznaczyniowego,
• obrzęku płuc,
• ciężkich krwawień związanych z zaburzeniami krzepnięcia.

W najcięższych przypadkach są to powikłania zagrażające życiu, które mogą prowadzić nawet do śmierci matki.

Dla dziecka największym zagrożeniem są wcześniactwo, niedotlenienie oraz niewydolność łożyska. To właśnie dlatego lekarze przez cały czas oceniają dobrostan płodu i podejmują decyzję o najbezpieczniejszym terminie rozwiązania ciąży.

Na szczęście dzięki współczesnej opiece perinatalnej rokowanie u większości pacjentek jest dobre. Kluczowe znaczenie mają szybka diagnoza i leczenie, doświadczenie zespołu medycznego oraz stała kontrola stanu matki i dziecka. Po porodzie kobieta nadal pozostaje pod obserwacją, ponieważ objawy mogą utrzymywać się lub nasilić jeszcze przez pierwsze 48 godzin.

Bibliografia:

Preeclampsia.org, https://www.preeclampsia.org/hellp-syndrome

My.clevelandclinic.org, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21637-hellp-syndrome

Ncbi.nlm.nih.gov, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560615/