Dotyk brzucha, mówienie do dziecka czy obserwowanie jego reakcji na głos rodziców dla wielu przyszłych mam i ojców są naturalnym sposobem budowania bliskości jeszcze przed porodem. Na znaczeniu dotyku opiera się również haptonomia – koncepcja kontaktu z nienarodzonym dzieckiem poprzez delikatne przykładanie dłoni do brzucha. Czy płód rzeczywiście reaguje na dotyk? Kiedy zaczyna odbierać dźwięki i czy haptonomia może wspierać budowanie prenatalnej więzi?
Haptonomia – czym jest i skąd się wywodzi?
Haptonomia jest koncepcją rozwiniętą w XX wieku przez Holendra Fransa Veldmana, uznawanego za jej twórcę. Sam termin wywodzi się z greckiego „hapto”, odnoszącego się do dotykania i nawiązywania kontaktu. Veldman określał haptonomię jako naukę o uczuciowości i kontakcie psychouczuciowym, a jednym z obszarów jej zastosowania stał się okres prenatalny.
Haptonomia w ciąży koncentruje się na spokojnym kontakcie rodziców z dzieckiem poprzez dotyk – delikatne przykładanie dłoni do brzuszka i obserwowanie ruchów maluszka. Może temu towarzyszyć mówienie, czytanie lub śpiewanie dziecku. Nie chodzi natomiast o intensywny masaż, uciskanie brzucha czy próbę pobudzania płodu do określonej reakcji.
Warto przy tym oddzielić założenia haptonomii od wiedzy potwierdzonej badaniami. Wiadomo, że rozwijający się płód odbiera różne bodźce i może reagować zmianą aktywności na dotyk brzucha matki. Dowody na szczególne korzyści zdrowotne wynikające z praktykowania samej haptonomii pozostają jednak ograniczone.
Dotyk w ciąży – kiedy płód zaczyna go wyczuwać?
Zmysł dotyku zaczyna rozwijać się wcześnie, choć zdolność odbierania i przetwarzania bodźców zmienia się wraz z dojrzewaniem układu nerwowego. Dziecko w łonie mamy doświadcza kontaktu ze ścianami macicy, pępowiną i własnym ciałem. Z czasem coraz częściej dotyka twarzy, kończyn i innych części swojego ciała.
Inną kwestią jest reakcja na dotyk wykonywany przez powłoki brzuszne mamy. Badania obserwacyjne z wykorzystaniem USG wskazują, że dotykanie brzucha przez matkę może wiązać się ze zmianami aktywności ruchowej płodu. Obserwowano m.in. ruchy kończyn, głowy czy ust. Nie oznacza to jednak, że każdy ruch maluszka można interpretować jako świadomą odpowiedź na gest rodzica.
Dla przyszłych rodziców dotykanie brzucha może być natomiast przyjemnym sposobem obserwowania aktywności dziecka i oswajania się z jego obecnością jeszcze przed narodzinami.
Sprawdź również: jakie pozycje może zajmować płód przed porodem: https://niebieskiepudelko.pl/jakie-pozycje-moze-zajmowac-plod-przed-porodem/
Od którego tygodnia ciąży można praktykować haptonomię?
Nie ma określonego tygodnia ciąży, od którego należy rozpocząć haptonomię. Rodzice mogą mówić do dziecka i delikatnie dotykać brzucha właściwie od początku ciąży, jeśli sprawia im to przyjemność. Nie należy jednak oczekiwać, że na wczesnym etapie płód będzie reagował na takie gesty w sposób zauważalny dla rodziców.
Kontakt poprzez dotyk staje się bardziej namacalny, gdy przyszła mama zaczyna wyczuwać ruchy dziecka. W kolejnych tygodniach ciąży można również zauważyć zmianę aktywności maluszka po położeniu dłoni na brzuchu. Brak reakcji nie jest jednak powodem do niepokoju – dziecko ma własny rytm aktywności i odpoczynku.
Haptonomię można więc potraktować jako sposób na nawiązanie kontaktu z dzieckiem, a nie zestaw ćwiczeń, które trzeba rozpocząć w konkretnym momencie ciąży.
Haptonomia w praktyce – jak dotykać brzuszka i nawiązać kontakt z dzieckiem?
Do nawiązania kontaktu nie potrzeba skomplikowanych ćwiczeń. Mama lub tata mogą przyłożyć otwartą dłoń do brzucha i przez chwilę spokojnie obserwować ruchy dziecka. Można delikatnie głaskać brzuszek, mówić do maluszka albo położyć obie dłonie w miejscu, w którym przed chwilą pojawiło się kopnięcie. W haptonomii istotna jest uważność na reakcje, a nie próba wymuszenia ruchu.
Nie trzeba energicznie masować ani poklepywać brzucha, aby sprowokować odpowiedź. Jeśli maluszek się poruszy, rodzic może przesunąć dłonie i obserwować kolejne ruchy. Czasami dziecko będzie aktywne, innym razem nie zareaguje w zauważalny sposób – oba zachowania mogą być zupełnie naturalne.
Takie chwile mogą być okazją do spokojnego skupienia uwagi na dziecku i jego ruchach. Spokojny głos oraz delikatny dotyk mogą stać się elementem własnego rytuału kontaktu z dzieckiem, bez przypisywania haptonomii właściwości terapeutycznych, których dotychczasowe badania nie potwierdziły.
Głos matki i dotyk – co dziecko odbiera w łonie? Co słyszy płód?
Kontakt prenatalny nie ogranicza się do dotyku. Układ słuchowy rozwija się stopniowo, a w drugiej połowie ciąży płód zaczyna coraz wyraźniej reagować na bodźce dźwiękowe. W kolejnych tygodniach jego reakcje stają się bardziej zauważalne. Dźwięki docierające do macicy są przy tym tłumione i zmieniane przez tkanki organizmu oraz płyn owodniowy.
Szczególne miejsce zajmuje głos matki, który dociera do dziecka również poprzez drgania jej ciała. Pod koniec ciąży płód może rozpoznawać znajome cechy głosu i reagować na mowę mamy.
Dlatego mówienie, czytanie czy śpiewanie dziecku może być jednym ze sposobów komunikacji z dzieckiem i tworzenia rodzinnych rytuałów jeszcze przed porodem. Nie ma natomiast dowodów, że puszczanie określonej muzyki czy intensywna stymulacja prenatalna zwiększają inteligencję dziecka lub przyspieszają jego rozwój.
Haptonomia a więź z maleństwem w brzuchu
Dla wielu kobiet w ciąży pierwsze wyczuwalne ruchy są momentem, w którym obecność dziecka staje się bardziej namacalna. Odpowiadanie na kopnięcia dotykiem, rozmowa czy wspólne przykładanie dłoni przez oboje rodziców mogą sprzyjać poczuciu bliskości i pomagać w skupieniu uwagi na rozwijającym się dziecku.
W takim znaczeniu haptonomię można potraktować jako sposób świadomego przeżywania kontaktu prenatalnego. Nie należy jednak zakładać, że jej praktykowanie jest konieczne do nawiązania prawidłowej więzi. Relacja rodzica z dzieckiem powstaje stopniowo i może rozwijać się w różnym tempie – również dopiero po porodzie.
Dotyczy to także drugiego rodzica. Tata nie doświadcza ruchów dziecka we własnym ciele, ale może nawiązać kontakt poprzez dotyk brzucha, mówienie do maluszka czy reagowanie na jego aktywność. Dla niektórych rodzin takie rytuały pomagają budować poczucie bliskości z maleństwem w brzuchu, dla innych nie będą miały większego znaczenia. Nie istnieje jeden prawidłowy sposób przeżywania ciąży.
Czy haptonomia jest korzystna dla kobiet w ciąży i dziecka?
Wokół haptonomii pojawia się wiele twierdzeń dotyczących jej wpływu na przebieg ciąży, poród czy późniejszy rozwój dziecka. W tym przypadku potrzebna jest ostrożność. Badania potwierdzają, że płód reaguje na bodźce dotykowe i dźwiękowe, ale nie pozwala to automatycznie stwierdzić, że haptonomia przyspiesza rozwój, zapobiega problemom emocjonalnym czy przynosi dziecku określone korzyści zdrowotne.
Prowadzone są również badania dotyczące wpływu praktyk haptonomicznych na samopoczucie kobiet w ciąży, stres czy lęk przed porodem. Dostępne dane są jednak ograniczone i nie uzasadniają traktowania haptonomii jako metody leczniczej.
Można natomiast spojrzeć na nią jako na formę spokojnego kontaktu z dzieckiem. Jeśli dotykanie brzucha pomaga przyszłej mamie się odprężyć i skupić uwagę na maluszku, może być przyjemnym elementem codzienności w czasie ciąży.
Czy można masować, głaskać i tulić brzuszek w ciąży?
W prawidłowo przebiegającej ciąży delikatne dotykanie i głaskanie brzucha nie jest uznawane za czynność, której trzeba unikać z obawy przed wywołaniem porodu. Można położyć dłonie na brzuszku, pogłaskać go czy wykonać delikatny masaż, o ile jest to komfortowe dla przyszłej mamy.
Nie należy natomiast mocno uciskać brzucha ani wykonywać intensywnego masażu w celu pobudzania dziecka. Jeśli ciąża jest zagrożona, występują krwawienia, bolesne skurcze, problemy z łożyskiem lub lekarz zalecił ograniczenie określonych aktywności, warto wcześniej zapytać go również o masaż brzucha.
Po narodzinach rola dotyku staje się jeszcze bardziej bezpośrednia. Kontakt skóra do skóry, noszenie, głaskanie i tulenie pomagają noworodkowi regulować pobudzenie i mogą wspierać bliskość między dzieckiem a opiekunami. Dotyk może więc pozostać naturalnym elementem budowania relacji również po porodzie.
Bibliografia:
Pmc.ncbi.nlm.nih.gov, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9287134/
Teane.com, https://teane.com/en/blogs/infos/haptonomie-pendant-la-grossesse
Birthgardens.com, https://www.birthgardens.com/haptonomy
Tagi: co słyszy płód, Haptonomia
Dodaj komentarz