Puściły mi nerwy. Nie można już było wytrzymać. Przecież jestem tylko człowiekiem – te i inne wymówki powinny odejść w zapomnienie. Na dzieci nie powinno się krzyczeć pod żadnym pretekstem.
To nie jest tekst o bezstresowym wychowaniu. Nie chodzi nam też o pozwalanie pociechom na swawole w imieniu rozwoju kreatywności czy własnego ja. Wychowanie i dyscyplinowanie da się jednak realizować bez krzyku. Dlaczego to takie ważne?
Krzyk jako wyraz bezradności
Dlaczego rodzice w ogóle krzyczą na dzieci? Za wyjątkiem sytuacji, w których podniesionym głosem informujemy pociechę o zbliżającym się niebezpieczeństwie, krzyk to po prostu wyraz niekontrolowanych emocji. A małe dziecko potrafi dorosłego rozbroić swoim uporem, nieracjonalnością, kapryśnością, wybrykami. Nie są one zazwyczaj wynikiem złej woli, ale raczej „próbowania” swych sił, ale mimo to wzbudzają w nas zniecierpliwienie, rozdrażnienie, gniew czy nawet rozpacz.
Podnosimy więc głos, aby ulżyć sobie samemu i wywrzeć na dziecku efekt. Często się to udaje – krzyk potrafi przestraszyć maluszka i odwrócić jego uwagę od psot czy własnych dramatów. Dziecko uspokaja się, bo się boi, a czasem wręcz wpada w panikę. Im częściej zaś krzyki się powtarzają, tym bardziej oczywiste staje się, że takie zachowanie jest normalne.
Doktor Laura Markham, psycholog kliniczny na Uniwersytecie Columbia w Stanach Zjednoczonych, podkreśla, że zadaniem nr 1 każdego rodzica jest „zapewnienie dziecku fizycznego i emocjonalnego bezpieczeństwa”. Krzyk zdecydowanie nie wpisuje się w tą strategię.
Negatywne skutki krzyczenia na dzieci
Niby krzyczeli nasi dziadkowie, krzyczeli nasi rodzice, a my żyjemy i mamy się dobrze. Ta filozofia ma oczywiście wiele dziur. Przede wszystkim prawie każdy z nas znał w swoim życiu krewnego lub nauczyciela, który nie podnosił głosu, a mimo wszystko, a może właśnie dlatego, cieszył się autorytetem i szacunkiem. Dlaczego? Bo nie wydał się nigdy bezradny w swoich emocjach.
Jak już wspomnieliśmy, krzyk może być skuteczny tu i teraz. W długiej perspektywie zawsze okazuje się jednak szkodliwy. Z badania opublikowanego w 2013 r. (Wang, Kenny) wynika, że wśród 13-latków, na których rodzice często podnosili głos, obserwuje się znacznie więcej problemów z zachowaniem w kolejnym roku. Wcześniejsze badania neurologiczne (Tomoda i in., 2011) sugerują wręcz, że krzyk rodziców wpływ negatywnie na rozwój struktury mózgu u dzieci i może utrudniać rozwój zdolności językowych.
Sam fakt, że krzyczymy, niezależnie od przyczyny, jest dla pociechy źródłem przykrości i stresu, a czasem wręcz strachu. Możemy brać to za nieodłączny element dyscypliny, ale australijscy naukowcy wykazali jasno, że dalekosiężne konsekwencje obejmują zaburzenia mentalne, w tym skłonność do depresji, ryzykowne zachowania, pociąg do narkotyków, a nawet próby samobójcze (Norman i in., 2012).
Na tym nie koniec złych wieści. Dalsze badanie naukowe (Miller i in., 2011) łączy werbalną agresję rodziców z negatywnym wpływem na zdrowie fizyczne. Wydaje się, że stres w relacjach rodzinnych prowokuje reakcje fizjologiczne, które mogą prowadzić do chronicznych chorób i niezdrowych wyborów w dorosłym życiu. Zdaniem naukowców z Florydy (Sachs-Ericsson i in., 2017) tego typu psychiczne doświadczenia manifestują się często w formie chronicznych bólów głowy, pleców i szyi, a nawet objawów reumatycznych. Niepotrzebnie zrzucamy je potem na karb bólów wzrostowych.
Jak nie krzyczeć?
Ustaliliśmy więc, że krzyczenie jest niepożądane, tak ze względu na zdrowie i psychikę dzieci, jak i nasz autorytet. Mało kto krzyczy jednak z premedytacją – zwykle targają nami silne emocje, a temperament po prostu puszcza. Czy można to jakoś zmienić?
Psychologowie przekonują, że tak. Dr Markham zachęca na przykład, aby nauczyć się mechanicznej reakcji: gdy ogarnia mnie gniew, zatrzymuję się, zaprzestaję jakiejkolwiek ekspresji i głęboko oddycham. Ta krótka pauza daje wystarczająco dużo czasu, aby się opamiętać, zniżyć głos i powiedzieć co ważne, ale bez krzyku.
Co jeszcze może pomóc?
- Odwróć się na chwilę plecami do dziecka, a jeśli to możliwe, wyjdź z pokoju i spróbuj uspokoić głowę.
- Spłucz twarz zimną wodą i wykorzystaj zwłokę w reakcji do uspokojenia tonu.
- Powiedz dziecku o swoich uczuciach, raczej niż wyładowuj je na nim.
- Krok po kroku nauczy się reagować na złe zachowanie ze stanowczością, ale bez widocznych emocji.
- Wprowadzenie ogólnej zasady w całym domu: nie krzyczymy nigdy na siebie!
Czasami może okazać się, że problemem nie są tak naprawdę normalne dziecięce zachowania, ale raczej psychologiczne zaszłości rodziców. Jeśli dużo krzyczysz w domu i nie potrafisz się pohamować mimo wysiłków, może warto samemu zgłosić się do psychologa? Przezwyciężenie głęboko zakorzenionego gniewu jest możliwe i wyraźnie pomaga w życiu rodzinnym, a także zawodowym.
Generalnie chodzi o to, aby Twoje dziecko od Ciebie nauczyło się reagować w spokoju i rozwiązywać swoje problemy z innymi – w tym z własnymi rodzicami – w konstruktywny sposób, bez zbędnego krzyczenia.
Nauczyliśmy się już wychowywać bez kar cielesnych, nauczymy się również nie krzyczeć!
Bibliografia:
https://www.ahaparenting.com/read/How-To–stop-yelling-at-kids
https://srcd.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/cdev.12143
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20483374/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3507962/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21787044/
https://www.nytimes.com/2018/09/05/well/family/why-you-should-stop-yelling-at-your-kids.html
Tagi: krzyk, wychowanie dziecka
Dodaj komentarz