Zespół wstrząsu toksycznego (TSS, toxic shock syndrome) to rzadki, ale potencjalnie zagrażający życiu stan związany z działaniem toksyn wytwarzanych przez niektóre bakterie. TSS kojarzony jest przede wszystkim z używaniem tamponów, szczególnie pozostawionych w pochwie zbyt długo, ale może wystąpić również w innych okolicznościach. Objawy rozwijają się szybko, a wysoka gorączka, gwałtowne pogorszenie samopoczucia, wysypka, wymioty, silne zawroty głowy czy omdlenie wymagają pilnej pomocy medycznej.
Czym jest TSS – zespół wstrząsu toksycznego?
Zespół wstrząsu toksycznego, czyli toxic shock syndrome (TSS), jest ciężkim zespołem chorobowym związanym z działaniem toksyn produkowanych przez określone szczepy bakterii. TSS związany z używaniem tamponów kojarzony jest przede wszystkim z toksynami wytwarzanymi przez Staphylococcus aureus, czyli gronkowca złocistego.
W przypadku gronkowcowego TSS znaczenie ma m.in. toksyna TSST-1. Działa ona jak superantygen, prowadząc do nadmiernej aktywacji układu odpornościowego i gwałtownej reakcji zapalnej. Konsekwencją mogą być zaburzenia funkcjonowania naczyń krwionośnych, znaczny spadek ciśnienia oraz niewydolność narządów.
Odrębną postacią jest paciorkowcowy zespół wstrząsu toksycznego (STSS) wywoływany przez Streptococcus pyogenes. Najczęściej rozwija się on w związku z inwazyjnym zakażeniem paciorkowcowym.
TSS nie jest więc chorobą występującą wyłącznie u miesiączkujących kobiet. Może pojawić się również w innych okolicznościach, np. w związku z zakażonymi ranami i oparzeniami, po zabiegach chirurgicznych czy po porodzie.
Jak może dojść do wystąpienia zespołu wstrząsu toksycznego? Przyczyny TSS
Związek między TSS a tamponami zwrócił uwagę lekarzy na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, gdy odnotowano wzrost zachorowań u młodych kobiet używających bardzo chłonnych tamponów.
Samo używanie tamponów nie oznacza jednak, że dojdzie do TSS. To rzadkie powikłanie, a współczesne tampony stosowane zgodnie z zaleceniami są uznawane za bezpieczne.
Ryzyko wystąpienia zespołu wstrząsu toksycznego można ograniczyć poprzez właściwe stosowanie produktów menstruacyjnych. Znaczenie ma m.in. czas pozostawienia tamponu w pochwie oraz jego chłonność. Tampon należy zmieniać co 4–8 godzin i nie pozostawiać jednego tamponu w pochwie dłużej niż 8 godzin. Warto również wybierać najmniejszą chłonność wystarczającą przy danej intensywności krwawienia.
Zobacz również: tampony czy podpaski – co lepsze?: https://niebieskiepudelko.pl/tampony-czy-podpaski-co-lepsze/
Objawy zespołu wstrząsu toksycznego (objawy TSS)
Objawy zespołu wstrząsu toksycznego mogą pojawić się nagle i szybko się nasilać. Początek choroby bywa mylony z grypą, infekcją wirusową lub zatruciem pokarmowym.
Do objawów TSS należą m.in.:
- nagła, wysoka gorączka;
- dreszcze i bóle mięśni;
- nudności, wymioty lub biegunka;
- silne osłabienie;
- zawroty głowy lub omdlenie;
- niskie ciśnienie tętnicze;
- przyspieszone tętno i oddech;
- splątanie lub dezorientacja;
- rozległa wysypka, która może przypominać oparzenie słoneczne;
- zaczerwienienie błon śluzowych.
W późniejszym przebiegu TSS może pojawić się również złuszczanie naskórka, zwłaszcza na dłoniach i podeszwach stóp. Nie wszystkie charakterystyczne symptomy muszą jednak występować jednocześnie, dlatego nie należy czekać na pojawienie się „pełnego zestawu” objawów.
Zapomniany tampon w pochwie – jakie mogą być skutki?
Znalezienie zapomnianego tamponu po wielu godzinach może wywołać niepokój, ale pozostawienie tamponu dłużej niż zalecane nie oznacza automatycznie, że rozwinie się TSS. Zespół wstrząsu toksycznego pozostaje rzadkim powikłaniem.
Zapomniany tampon należy jednak jak najszybciej usunąć. Jeśli nie pamiętasz, kiedy został założony, najbezpieczniej jest go wyjąć i nie przedłużać czasu jego stosowania. Jeżeli podejrzewasz, że tampon pozostał w pochwie, ale nie możesz go znaleźć lub samodzielnie usunąć, zgłoś się do lekarza. Nie należy próbować wyjmować go przypadkowymi przedmiotami ani wykonywać płukania pochwy.
Konsultacji lekarskiej wymagają również niepokojące objawy, takie jak gorączka, ból, nieprzyjemny zapach lub nietypowa wydzielina z pochwy czy wyraźne pogorszenie samopoczucia.
Jeśli natomiast pojawiają się objawy mogące wskazywać na TSS – wysoka gorączka, wymioty lub biegunka, silne zawroty głowy, omdlenie albo wysypka – potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Zobacz również: Jak zapobiegać infekcjom intymnym w ciąży: https://niebieskiepudelko.pl/jak-zapobiec-infekcjom-intymnym-i-zakazeniom-drog-moczowych-w-ciazy/
Diagnostyka TSS – jak rozpoznaje się wstrząs toksyczny?
Nie istnieje pojedyncze badanie, które samo w sobie pozwala potwierdzić lub wykluczyć zespół wstrząsu toksycznego. Diagnostyka opiera się na objawach, badaniu pacjenta, wynikach badań laboratoryjnych oraz ocenie funkcjonowania poszczególnych narządów.
Lekarz ocenia m.in. ciśnienie krwi, stan ogólny pacjenta oraz potencjalne źródło zakażenia. Mogą zostać wykonane badania krwi i moczu oraz pobrany materiał z miejsca podejrzewanego zakażenia do badań mikrobiologicznych.
W przypadku podejrzenia TSS związanego z tamponem konieczne jest również usunięcie produktu pozostającego w pochwie.
Szybkie rozpoznanie ma duże znaczenie, ponieważ stan pacjenta może pogarszać się w krótkim czasie. Przy silnym podejrzeniu TSS leczenie może zostać rozpoczęte jeszcze przed uzyskaniem wszystkich wyników badań.
Leczenie zespołu wstrząsu toksycznego
Leczenie zespołu wstrząsu toksycznego odbywa się w szpitalu i zależy od przyczyny oraz stanu pacjenta. Obejmuje przede wszystkim antybiotykoterapię, dożylne podawanie płynów oraz leczenie zaburzeń krążenia i funkcjonowania narządów.
W przypadku znacznego spadku ciśnienia mogą być potrzebne leki wspomagające jego utrzymanie. Ciężki przebieg TSS może wymagać leczenia na oddziale intensywnej terapii oraz wspomagania funkcji narządów, które zostały objęte niewydolnością.
Równie ważne jest usunięcie potencjalnego źródła zakażenia. W przypadku TSS związanego z tamponem oznacza to jego usunięcie. Jeżeli źródłem zakażenia jest rana lub zakażona tkanka, w niektórych przypadkach konieczne może być leczenie chirurgiczne.
TSS nie można bezpiecznie leczyć domowymi sposobami. Podejrzenie zespołu wstrząsu toksycznego wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Jak zapobiegać TSS podczas używania tamponów?
Profilaktyka TSS opiera się przede wszystkim na prawidłowym używaniu tamponów. Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia zespołu wstrząsu toksycznego, należy:
- umyć ręce przed i po założeniu tamponu;
- stosować tampony wyłącznie podczas miesiączki;
- zmieniać tampon co 4–8 godzin;
- nigdy nie pozostawiać jednego tamponu dłużej niż 8 godzin;
- wybierać najmniejszą chłonność odpowiednią do intensywności krwawienia;
- przestrzegać instrukcji producenta dotyczącej prawidłowego stosowania produktu.
Jeśli jeden tampon może pozostawać założony przez 8 godzin bez konieczności wymiany ze względu na krwawienie, warto rozważyć produkt o mniejszej chłonności.
Osoby, które w przeszłości przebyły TSS, powinny skonsultować z lekarzem możliwość ponownego stosowania tamponów.
W profilaktyce ważna jest również znajomość pierwszych objawów TSS. Jeżeli podczas używania tamponu pojawi się nagła gorączka, wymioty, biegunka, silne zawroty głowy, omdlenie, wysypka lub gwałtowne pogorszenie samopoczucia, należy wyjąć tampon i pilnie zgłosić się po pomoc medyczną.
Bibliografia:
My.clevelandclinic.org, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15437-toxic-shock-syndrome
Nhs.uk, https://www.nhs.uk/conditions/toxic-shock-syndrome/
Tagi: leczenie TSS, objawy wstrząsu toksycznego, zespół wstrząsu toksycznego
Dodaj komentarz