Zawroty głowy i omdlenia w ciąży

Zawroty głowy to jedne z pierwszych objawów ciąży – i dla wielu kobiet zaskakująco uciążliwe. Ze zdrowej, aktywnej kobiety robi się nagle ktoś, komu świat wiruje przed oczami przy wstawaniu z kanapy. Zawroty głowy i omdlenia w ciąży są w większości przypadków całkowicie fizjologiczne – wynikają z ogromnych zmian zachodzących w organizmie przyszłej mamy. Warto jednak wiedzieć, kiedy są niewinnym efektem ubocznym ciąży, a kiedy sygnałem do wizyty u lekarza.

Zawroty głowy i omdlenia w ciąży – kiedy się pojawiają?

Zawroty głowy i omdlenia zdarzają się w każdym trymestrze, choć najczęściej pojawiają się w pierwszym i na początku drugiego trymestru ciąży. W pierwszym trymestrze ciąży poziom hormonów we krwi gwałtownie rośnie, naczynia krwionośne się rozszerzają, a ciśnienie krwi spada – to wszystko może powodować uczucie omdlenia lub dezorientacji jeszcze zanim brzuch stanie się widoczny.

W połowie ciąży i w trzecim trymestrze dochodzi dodatkowy czynnik – powiększająca się macica zaczyna wywierać ucisk na żyłę główną dolną, co ogranicza przepływ krwi do serca i mózgu. Omdlenia w ciąży pojawiają się wtedy szczególnie przy leżeniu na plecach lub przy gwałtownej zmianie pozycji.

Omdlenia w ciąży – przyczyny

Istnieje kilka fizjologicznych przyczyn omdleń w czasie ciąży. Każda z nich ma inny mechanizm, ale wspólny efekt – do mózgu dociera mniej krwi i pojawia się uczucie omdlenia lub utrata przytomności.

Obniżone ciśnienie tętnicze krwi. W ciąży naczynia krwionośne rozszerzają się, żeby obsłużyć rosnące zapotrzebowanie rozwijającego się dziecka. Serce pompuje mniej krwi do mózgu, bo ciśnienie jest niższe niż zwykle. To najczęstsza przyczyna zawrotów głowy na początku ciąży – gwałtownie spada ciśnienie krwi przy wstawaniu z krzesła lub łóżka.

Ucisk macicy na żyłę główną dolną. Żyła główna dolna znajduje się po prawej stronie kręgosłupa. Gdy kobieta leży na plecach, masa dziecka uciska bezpośrednio na to naczynie, ograniczając przepływ krwi do serca i mózgu. Dlatego w trzecim trymestrze zaleca się leżenie na lewym boku – uwalnia to ucisk na żyłę główną i przywraca prawidłowe krążenie krwi. Pomocne jest też podłożenie poduszki pod biodro przy leżeniu na plecach.

Zbyt niski poziom cukru we krwi. Zbyt niski poziom glukozy we krwi to częsta przyczyna omdleń, szczególnie rano lub gdy mija zbyt wiele czasu między posiłkami. Rosnące dziecko potrzebuje stałego dopływu energii – gdy przyszła mama nie je regularnie, poziom cukru we krwi spada i pojawia się uczucie omdlenia, drżenie rąk, pocenie się.

Niedokrwistość. Niedobór żelaza i niedokrwistość to częsty problem w ciąży – organizm produkuje więcej krwi, ale nie zawsze nadąża z produkcją hemoglobiny. Zbyt mała ilości krwi bogatej w tlen docierającej do mózgu może powodować przewlekłe zawroty głowy i utratę przytomności w ciąży.

Odwodnienie i wymioty. Intensywne wymioty w pierwszym trymestrze ciąży mogą prowadzić do odwodnienia, które z kolei obniża ciśnienie krwi i wywołuje omdlenia. Ciąży omdlenia wywołane odwodnieniem mijają zazwyczaj po nawodnieniu, ale wymagają uwagi – szczególnie gdy wymioty są bardzo częste.

Przeczytaj również o wymiotach w ciąży: https://niebieskiepudelko.pl/wymioty-w-ciazy/

Objawy zbliżającego się omdlenia – jak je rozpoznać?

Utratę przytomności w ciąży zazwyczaj poprzedzają charakterystyczne sygnały ostrzegawcze. Warto je znać, bo dają czas na bezpieczne usiądzenie lub położenie się zanim dojdzie do upadku.

Objawy zbliżającego się omdlenia to:

• nagłe zawroty głowy i uczucie wirowania,
• zaburzenia widzenia – czarne mroczki, zamglenie, tunelowe widzenie,
• mdłości i nudności,
• palpitacje serca i przyspieszone bicie,
• obfite pocenie się,
• nagłe osłabienie nóg,
• szum w uszach,
• uczucie oderwania od rzeczywistości.

Gdy pojawi się kilka z tych objawów jednocześnie – nie czekaj, działaj.

Co robić, gdy kobieta w ciąży czuje się słabo?

Gdy poczujesz zbliżające się omdlenie, najważniejsze jest unikanie nagłych ruchów i jak najszybsze przyjęcie bezpiecznej pozycji.

• Usiądź lub połóż się – najlepiej na lewym boku, co uwalnia ucisk na żyłę główną dolną i przywraca przepływ krwi do serca.
• Pochyl głowę do przodu – jeśli siedzisz, oprzyj głowę na kolanach.
• Zapewnij dostęp świeżego powietrza – otwórz okno, wyjdź na zewnątrz.
• Poinformuj kogoś w pobliżu – nie zostawaj sama.
• Poluzuj ciasne ubrania.
• Zjedz lub wypij coś słodkiego – jeśli przyczyną jest zbyt niski poziom cukru we krwi.

Żeby zapobiegać omdleniom na co dzień, warto wprowadzić kilka prostych zasad:

• wstawaj powoli – z leżenia do siedzenia, z siedzenia do stania, bez pośpiechu,
• jedz regularnie, co 2–3 godziny, żeby utrzymać stabilny poziom glukozy we krwi,
• pij dużo wody przez cały dzień,
• unikaj długiego stania w miejscu – jeśli musisz stać, noś pończochy uciskowe,
• unikaj przegrzania – skróć kąpiele i prysznice, nie wychodź w największe upały,
• w trzecim trymestrze nie śpij płasko na plecach – podkładaj poduszkę pod biodro lub śpij na lewym boku,
• trzymaj się poręczy na schodach i unikaj wysokości.

Kiedy omdlenia w ciąży są powodem do niepokoju?

Jedno omdlenie w ciąży to najczęściej nic niepokojącego – organizm przyszłej mamy przechodzi ogromne zmiany i czasem po prostu nie nadąża z adaptacją. Skontaktuj się z lekarzem prowadzącym ciążę, gdy:

• omdlenia powtarzają się regularnie bez wyraźnej przyczyny,
• utrata przytomności nastąpiła w pierwszym trymestrze ciąży,
• omdleniu towarzyszyło silne bicie serca, ból w klatce piersiowej lub duszność,
• po omdleniu długo trudno dojść do siebie,
• doszło do upadku i uderzenia brzuchem.

Lekarz prowadzący ciążę może zlecić badania diagnostyczne wyjaśniające przyczyny utraty przytomności – morfologię, poziom żelaza, badanie ciśnienia i EKG. Nie lekceważ powtarzających się omdleń i zawsze informuj o nich lekarza prowadzącego, nawet jeśli wydają Ci się błahe. Warto chuchać na zimne – dla siebie i dla rozwijającego się dziecka.

Bibliografia:

AHAjournals.org, https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/JAHA.118.011608

ScienceDirect.com, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S002978440101242X

healthline.com, https://www.healthline.com/health/pregnancy/dizziness-in-pregnancy#management