Szczepienia przeciw HPV – dzieci, dorośli, kobiety w ciąży

Szczepienie przeciw HPV jest jednym ze sposobów zapobiegania nowotworom związanym z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego. Największe korzyści przynosi przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, dlatego szczepi się już dzieci od 9. roku życia, ale zaszczepić mogą się również dorośli. Od 1 października 2026 roku zmieniły się w Polsce zasady finansowania szczepień HPV – rozszerzono możliwość bezpłatnego szczepienia młodych dorosłych. Sprawdź, dla kogo szczepionka jest bezpłatna, ile dawek trzeba przyjąć i czy można szczepić się w ciąży.

HPV – przed czym chroni szczepionka?

HPV (Human Papillomavirus), czyli ludzki wirus brodawczaka, to grupa wirusów przenoszonych przede wszystkim poprzez kontakty seksualne, w tym kontakt skóra do skóry w okolicach intymnych. Zakażenia HPV są bardzo powszechne i dotyczą kobiet oraz mężczyzn.

Wiele zakażeń ustępuje samoistnie, jednak przetrwałe zakażenie określonymi typami HPV może prowadzić do rozwoju zmian przednowotworowych i nowotworów. Duże znaczenie mają typy wysoko onkogenne. HPV 16 i 18 należą do typów odpowiedzialnych za większość przypadków raka szyjki macicy.

Zakażenie HPV wiąże się również z rozwojem części nowotworów pochwy, sromu, prącia, odbytu oraz okolic głowy i szyi. Niektóre typy wirusa, przede wszystkim HPV 6 i 11, powodują brodawki narządów płciowych.

Szczepienie przeciwko HPV nie leczy istniejącego zakażenia ani zmian, które już powstały. Jego zadaniem jest zapobieganie przyszłym zakażeniom typami wirusa objętymi działaniem konkretnego preparatu.

Szczepienia przeciw HPV dla dzieci – od jakiego wieku można szczepić?

Szczepionki przeciwko HPV można stosować od ukończenia 9. roku życia. To właśnie okres przed rozpoczęciem aktywności seksualnej jest najlepszym momentem na wykonanie szczepienia, ponieważ organizm może wytworzyć odporność, zanim dojdzie do kontaktu z wirusem.

W Polsce powszechny program bezpłatnych szczepień przeciw HPV obejmuje dziewczęta i chłopców od ukończenia 9. roku życia do ukończenia 14 lat. W tej grupie w ramach programu dostępne są dwa preparaty – Cervarix oraz Gardasil 9. Szczepienie jest realizowane w schemacie dwudawkowym.

Szczepienie chłopców jest równie istotne jak szczepienie dziewcząt. HPV nie dotyczy wyłącznie raka szyjki macicy – zakażenie może prowadzić do chorób i nowotworów występujących u obu płci.

Zobacz również: Szczepienia zalecane dla dzieci: https://niebieskiepudelko.pl/szczepienia-zalecane-dla-dzieci/

Schemat szczepienia przeciwko HPV – ile dawek trzeba przyjąć?

Liczba dawek zależy przede wszystkim od wieku w momencie rozpoczynania szczepienia oraz od zastosowanego preparatu.

U dzieci w wieku 9–14 lat standardowy schemat obejmuje 2 dawki. W polskim powszechnym programie szczepień druga dawka powinna zostać podana niewcześniej niż 6 miesięcy i nie później niż 12 miesięcy po pierwszej dawce.

U osób rozpoczynających szczepienie w wieku 15 lat lub później, zgodnie ze schematami przewidzianymi dla poszczególnych preparatów, stosuje się schemat trzydawkowy:

• Cervarix – 0, 1 i 6 miesięcy,
• Gardasil 9 – 0, 2 i 6 miesięcy.

U niektórych osób z zaburzeniami odporności może być zalecany schemat trzydawkowy zgodnie z zaleceniami medycznymi i charakterystyką preparatu. Należy jednak odróżnić go od zasad powszechnego programu szczepień HPV dla dzieci w Polsce, który przewiduje schemat dwudawkowy.

Nie ma potrzeby rozpoczynania całego cyklu od początku tylko dlatego, że kolejna dawka została podana później niż pierwotnie planowano – dalsze postępowanie ustala się na podstawie dotychczasowych szczepień.

Darmowe szczepienie HPV – komu przysługuje w 2026 roku?

Od 1 października 2026 roku obowiązują nowe zasady finansowania szczepień przeciwko HPV. Bezpłatne możliwości różnią się w zależności od wieku i sposobu realizacji szczepienia.

Dzieci od ukończenia 9. roku życia do ukończenia 14 lat korzystają z powszechnego programu bezpłatnych szczepień HPV. Dostępne są w nim Cervarix oraz Gardasil 9.

Po ukończeniu 14 lat do ukończenia 18. roku życia bezpłatnie dostępny jest preparat Cervarix w ramach refundacji aptecznej.

Od 1 października 2026 roku rozszerzono finansowanie również na młodych dorosłych. Bezpłatne szczepienie preparatem Cervarix jest dostępne dla osób po ukończeniu 18. roku życia do ukończenia 26 lat, które nie były wcześniej zaszczepione przeciw HPV i nie rozpoczęły wcześniej schematu szczepienia.

Pierwszą dawkę należy przyjąć przed ukończeniem 25. roku życia. Szczepienie realizowane jest w schemacie trzydawkowym 0, 1 i 6 miesięcy, a wszystkie trzy dawki muszą zostać podane do 31 maja 2027 roku. Ze względu na czas trwania programu rozpoczęcie szczepienia w praktyce powinno nastąpić w październiku lub listopadzie 2026 roku, aby możliwe było ukończenie pełnego schematu w wymaganym terminie.

Szczepienie na HPV dla dorosłych – czy warto szczepić się po rozpoczęciu współżycia?

Tak. Rozpoczęcie aktywności seksualnej nie oznacza, że na szczepienie jest już za późno. Dorosła osoba mogła mieć kontakt z jednym typem HPV, ale niekoniecznie ze wszystkimi typami, przed którymi chroni dany preparat.

Szczepionka nie usunie istniejącego zakażenia HPV ani nie wyleczy zmian wywołanych przez wirusa, może jednak chronić przed zakażeniem innymi typami objętymi szczepionką.

Korzyści ze szczepienia są największe przed pierwszym kontaktem z HPV, dlatego profilaktykę rozpoczyna się już u dzieci. U osób dorosłych decyzję można omówić z lekarzem, biorąc pod uwagę wiek, wcześniejsze szczepienia i indywidualne ryzyko zakażenia.

Nie trzeba wykonywać testu HPV tylko po to, aby ustalić, czy można się zaszczepić. Wcześniejsze zakażenie HPV, nieprawidłowy wynik badania przesiewowego szyjki macicy czy przebyte brodawki narządów płciowych nie oznaczają automatycznie, że szczepienie nie może już przynieść korzyści.

Zobacz również: Szczepienie na tężec: https://niebieskiepudelko.pl/szczepienie-na-tezec/

Cervarix czy Gardasil 9 – czym różnią się szczepionki przeciw HPV?

Cervarix jest szczepionką dwuwalentną i obejmuje ochronę przed HPV 16 i 18, należącymi do najbardziej onkogennych typów wirusa.

Gardasil 9 jest szczepionką dziewięciowalentną. Obejmuje typy HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58. Poza wysoko onkogennymi typami zawiera więc również ochronę przed HPV 6 i 11, które odpowiadają za znaczną część brodawek narządów płciowych.

Oba preparaty są dostępne w Polsce, ale sposób ich finansowania zależy od wieku osoby szczepionej i programu, z którego korzysta. W powszechnym programie dla dzieci w wieku 9–14 lat dostępne są oba preparaty. Natomiast w rozszerzonym od października 2026 roku bezpłatnym programie dla młodych dorosłych wykorzystywany jest Cervarix.

Szczepienie przeciw HPV a ciąża – czy kobiety w ciąży można szczepić?

Szczepienie przeciwko HPV nie jest zalecane podczas ciąży. Jeżeli kobieta planuje rozpoczęcie szczepienia i wie, że jest w ciąży, powinna odłożyć je do czasu po jej zakończeniu.

Jeżeli natomiast kobieta otrzymała pierwszą dawkę, a następnie zaszła w ciążę, pozostałe dawki należy odroczyć. Po ciąży można kontynuować rozpoczęty schemat – nie trzeba rozpoczynać całego cyklu od początku.

Co ważne, przypadkowe podanie szczepionki kobiecie, która w chwili szczepienia nie wiedziała jeszcze o ciąży, nie jest wskazaniem do podejmowania szczególnych interwencji z tego powodu. Dotychczasowe obserwacje nie wykazały sygnału wskazującego, że takie przypadkowe szczepienie powoduje niekorzystne skutki ciąży.

Nie ma też zalecenia wykonywania testu ciążowego przed każdym szczepieniem przeciwko HPV.

Czy po ciąży można dokończyć szczepienie przeciw HPV?

Tak. Jeżeli schemat szczepienia został przerwany z powodu ciąży, po jej zakończeniu można podać brakujące dawki bez rozpoczynania cyklu od nowa.

W praktyce oznacza to, że kobieta, która otrzymała pierwszą lub pierwsze dwie dawki przed ciążą, nie traci dotychczasowego szczepienia. Kolejną dawkę podaje się po zakończeniu ciąży zgodnie z zaleceniami dotyczącymi danego preparatu.

Jeżeli szczepienie przypada na okres karmienia piersią, możliwość jego wykonania warto ustalić na podstawie charakterystyki stosowanego preparatu oraz indywidualnej sytuacji pacjentki.

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia przeciwko HPV?

Najważniejszym trwałym przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna, w tym anafilaksja, po poprzedniej dawce szczepionki lub na którykolwiek składnik preparatu.

U osoby z umiarkowaną lub ciężką ostrą chorobą szczepienie zazwyczaj odracza się do poprawy stanu zdrowia. Łagodna infekcja, np. niewielki katar, sama w sobie nie musi być powodem do przesunięcia szczepienia.

Ciąża jest natomiast sytuacją, w której szczepienie HPV odracza się do czasu po jej zakończeniu.

Przed podaniem preparatu pacjent przechodzi kwalifikację do szczepienia, podczas której można omówić choroby, przyjmowane leki, wcześniejsze reakcje po szczepieniach oraz ewentualne wątpliwości.

FAQ – szczepienia przeciw HPV

Czy szczepienie HPV jest obowiązkowe?

Nie, szczepienie przeciw HPV należy w Polsce do szczepień zalecanych, a nie obowiązkowych.

Czy dorosły może zaszczepić się przeciw HPV?

Tak, szczepienie przeciw HPV można wykonać również u osób dorosłych, choć największe korzyści przynosi ono przed wcześniejszym kontaktem z typami HPV objętymi szczepionką.

Czy można zaszczepić się przeciw HPV w ciąży?

Szczepienia HPV nie zaleca się podczas ciąży – rozpoczęcie lub pozostałe dawki należy odłożyć do czasu po jej zakończeniu.

Co zrobić, jeśli dostałam szczepionkę HPV i dopiero później dowiedziałam się o ciąży?

Przypadkowe podanie dawki w ciąży nie jest wskazaniem do szczególnej interwencji; pozostałe dawki należy odroczyć do czasu po zakończeniu ciąży.

Ile dawek szczepionki przeciw HPV trzeba przyjąć?

Osoby rozpoczynające szczepienie w wieku 9–14 lat otrzymują zwykle 2 dawki, natomiast od 15. roku życia stosowany jest schemat 3-dawkowy, z uwzględnieniem rodzaju preparatu i indywidualnych wskazań.

Czy szczepionka HPV może wywołać zakażenie HPV?

Nie, szczepionki HPV nie zawierają żywego wirusa zdolnego do wywołania zakażenia.

Bibliografia:

Gov.pl, www.gov.pl/web/zdrowie/hpv

Zwrotnikraka.pl, https://www.zwrotnikraka.pl/od-1-pazdziernika-szczepionki-przeciw-hpv-bez-oplat-mlodzi-dorosli/