Zapalenie ucha środkowego (otitis media) to dolegliwość, która w szczególny sposób daje się we znaki maluszkom i ich rodzicom. Niemowlęta i małe dzieci do lat 5 często cierpią na ból ucha połączony ze stanem zapalnym. Przyczyną tej skłonności jest krótka, nierozwinięta jeszcze w pełni trąbka Eustachiusza, czyli kanał łączący gardło z uchem środkowym. Z wiekiem, gdy trąbka wydłuża się wraz ze wzrostem całej głowy, częstotliwość infekcji wyraźnie maleje. Niestety, pierwsze lata życia stwarzają szczególne ryzyko, co jest o tyle nieszczęśliwe, że maluszkom silny ból zlokalizowany w głowie daje się mocno we znaki.
Zapalenie ucha środkowego jako powikłanie kataru
Ucho środkowe to część aparatu słuchowego, która znajduje się za bębenkiem. Od świata zewnętrznego odgradza ją więc nieprzepuszczalna błona, która doskonale chroni przed atakiem drobnoustrojów chorobotwórczych. Bakterie i wirusy mogą się jednak przedostać do ucha od wewnątrz, czyli poprzez nos i gardło, a dalej wspomnianą już trąbką Eustachiusza. Niezwykle niebezpieczny pod tym względem jest katar pochodzenia wirusowego lub bakteryjnego, który poprzez trąbkę słuchową może przedostać się do jamy bębenkowej i nie mogąc odpłynąć dalej, powoduje stan zapalny. Bębenek staje się przekrwiony i opuchnięty, a następnie może zgromadzić się wydzielina, która powoduje ucisk i ból.
Alternatywnie, zapalenie ucha środkowego może być również powikłaniem anginy, grypy, a także alergii przebiegających ze zwiększoną wydzieliną z nosa.
Co jeszcze powoduje zapalenia ucha?
Choć infekcje górnych dróg oddechowych są najczęstszym tłem problemu, zapalenie ucha u dzieci może mieć także inne przyczyny. Zapalenie ucha u dziecka to częsty i złożony proces zapalny, w którym znaczenie ma budowa anatomiczna oraz czynniki środowiskowe. Krótka i poziomo ustawiona trąbka słuchowa sprzyja zaleganiu wydzieliny w obrębie ucha środkowego, a każdy obrzęk śluzówki gardła może blokować jej drożność. To z kolei powoduje zapalenie ucha poprzez zaburzenie wentylacji jamy bębenkowej i namnażanie patogenów.
Do innych czynników ryzyka należą:
- przerost migdałka gardłowego, który mechanicznie utrudnia odpływ wydzieliny,
- częste infekcje górnych dróg oddechowych, szczególnie w sezonie jesienno-zimowym,
- alergie prowadzące do przewlekłego obrzęku śluzówki,
- karmienie butelką w pozycji leżącej,
- ekspozycja na dym tytoniowy,
- obniżona odporność w wieku dziecięcym.
W części przypadków rozwija się wysiękowe zapalenie ucha środkowego, w którym dochodzi do gromadzenia płynu w jamie bębenkowej bez ostrych objawów bólowych. Taki stan może prowadzić do przejściowego niedosłuchu i pogorszenia słuchu, zwłaszcza jeśli utrzymuje się przez dłuższy czas. Warto pamiętać, że zapalenie ucha środkowego szczególnie często dotyczy wieku przedszkolnego, najczęściej ma podłoże bakteryjne lub wirusowe, zależnie od przebiegu infekcji.
Objawy zapalenia ucha u dzieci
Infekcja ucha u małych dzieci często rozpoczyna się w nocy. Pozycja leżąca sprzyja przemieszczaniu się wydzieliny przez trąbkę słuchową do ucha środkowego i nasila dolegliwości związane z przekrwieniem śluzówki. Najczęściej maluszek budzi się z płaczem, który trudno jest ukoić. Starsze dzieci mogą skarżyć się na ucho, młodsze czasami pocierają główką o poduszkę lub rączką szarpią za bolące uszko. Poza bólem typowe symptomy zapalenia ucha to również:
- gorączka powyżej 38 stopni C – występuje nawet w połowie przypadków infekcji ucha;
- poirytowanie, brak apetytu, ogólna płaczliwość;
- problemy z zaśnięciem i ciągłością snu;
- żółta, biała lub brązowa wydzielina sącząca się z ucha.
U starszych dzieci w ciągu dnia może być również widoczne gorsze reagowanie na sygnały dźwiękowe, związane z częściową, tymczasową utratą słuchu.
Uwaga: Jeśli ucho boli, ale jest wyraźnie opuchnięte i zaczerwienione, to mamy do czynienia z zapaleniem ucha zewnętrznego, które może być na przykład wynikiem zakażenia przez kąpiel w basenie.
Aby potwierdzić diagnozę zapalenia ucha, lekarz musi otoskopem zbadać stan bębenka. Dodatkowo wykonuje się czasem posiew wydzieliny oraz badania krwi określające poziom białka CRP – pomaga ocenić prawdopodobny charakter infekcji.
Przeczytaj również o zapaleniu oskrzeli u dzieci: https://niebieskiepudelko.pl/zapalenie-oskrzeli-u-dziecka/
Leczenie zapalenia ucha środkowego u malucha
Leczenie zapalenia ucha środkowego u dzieci zależy od wieku maluszka, stopnia nasilenia symptomów oraz natury infekcji (jej długości i częstotliwości). Przy wysokiej gorączce i wyraźnych dolegliwościach bólowych, zwłaszcza pojawiających się w obu uszkach, standardowa terapia polega na podawaniu antybiotyków doustnie i miejscowo przez około 7–10 dni.
Z obserwacji pediatrycznych wynika jednak, że ostre zapalenie ucha środkowego jest najczęściej infekcją wirusową, która mija sama w krótkim okresie. Nawet dwie trzecie dzieci nie wymaga zastosowania antybiotykoterapii. Stąd w oficjalnych zaleceniach medycznych w przypadku dzieci starszych niż 6 miesięcy o umiarkowanym nasileniu symptomów zalecana może być obserwacja. Maluchowi podaje się doustnie lub doodbytniczo środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe takie jak paracetamol czy ibuprofen. W nocy pomóc może również uniesienie główki nad poziom za pomocą podniesienia całego dna łóżeczka. Poza tym istotne jest podawanie pociesze kropli do nosa, które zlikwidują nadmiar wydzieliny, a starszym dzieciom czasem przepisuje się również leki antyhistaminowe zmniejszające obrzęk śluzówki.
W rzadkich przypadkach powtarzających się regularnie infekcji ucha środkowego lekarz może zalecić przeprowadzenie:
- paracentezy, czyli nakłucia błony bębenkowej w celu pozbycia się zalegającej wydzieliny;
- tympantomii, czyli plastyki ucha obejmującej wstawienie do kanału słuchowego specjalnych rurek drenujących.
Uwaga: Nigdy na własną rękę nie wkładaj ani nie zakraplaj niczego do ucha dziecka! Domowe terapie w tym zakresie przynoszą często więcej szkody niż pożytku.
Rodzaje zapalenia ucha u dzieci
Rodzaje zapalenia ucha u dzieci różnią się lokalizacją procesu zapalnego oraz przebiegiem klinicznym. Zapalenia ucha lekarz klasyfikuje na podstawie badania otoskopowego i objawów, które zgłasza dziecko lub obserwują rodzice. Każda z części ucha może ulec zakażeniu, a przebieg choroby bywa ostry albo przewlekły.
Najczęściej wyróżnia się:
- Zapalenie ucha środkowego u dzieci – obejmuje ucho środkowe i jest najczęstszy typem infekcji; w ostrym zapaleniu ucha pojawia się silny ból, gorączka i objawy ogólne, a proces zapalny toczy się za błoną bębenkową.
- Wysiękowe zapalenie ucha środkowego – związane z obecnością płynu w jamie bębenkowej bez ostrych objawów; może prowadzić do niedosłuchu i bywa następstwem infekcji lub niedrożności trąbki słuchowej.
- Zapalenie ucha zewnętrznego – dotyczy przewodu słuchowego zewnętrznego i skóry w jego obrębie; często rozwija się po kąpielach lub urazach mechanicznych.
- Zapalenia ucha wewnętrznego – rzadsze, ale poważniejsze; może powodować zawroty głowy, zaburzenia równowagi i pogorszenie słuchu.
- Przewlekłe zapalenie ucha środkowego – stan, w którym objawy utrzymują się długo lub nawracają, czasem z perforacją błony bębenkowej i nawracającym wyciekiem z ucha.
W przypadku zapalenia ucha środkowego u dziecka najważniejsze jest szybkie rozpoznanie, ponieważ nieleczone powikłania, takie jak zapalenie wyrostka sutkowatego, należą do rzadkich, ale poważnych konsekwencji. Dlatego w razie podejrzenia infekcji warto skonsultować się z lekarzem i wdrożyć odpowiednie postępowanie.
Ostre zapalenie ucha środkowego u dzieci
Ostre zapalenie ucha środkowego u dzieci to najczęstsza postać infekcji w obrębie ucha środkowego, szczególnie w wieku dziecięcym. Ucho środkowe zwykle obejmuje nagły, intensywny proces zapalny, który rozwija się w następstwie infekcji górnych dróg oddechowych. Najczęściej ma charakter wirusowy, choć w części przypadków dochodzi do nadkażenia bakteryjnego – patogen przedostaje się przez trąbkę słuchową do jamy bębenkowej i wywołuje stan zapalny.
Ostrym zapaleniu ucha towarzyszy silny ból, gorączka oraz objawy zapalenia ucha u dziecka, takie jak płaczliwość, rozdrażnienie czy pocieranie ucha. Może pojawić się również wyciek z ucha, jeśli dojdzie do perforacji błony bębenkowej. W badaniu otoskopowym lekarz ocenia, czy błona bębenkowa jest zaczerwieniona i uwypuklona. W przypadku zapalenia ucha środkowego kluczowe jest leczenie przeciwbólowe, a antybiotyk wdraża się tylko przy ostrych objawach, wysokiej gorączce lub gdy choroba trwa dłużej niż kilka dni. Większość przypadków zapalenia ucha środkowego ma charakter samoistny i ustępuje przy odpowiedniej obserwacji oraz kontroli lekarskiej.
Jak zapobiegać zapaleniom ucha u niemowląt i dzieci?
Częstotliwość występowania infekcji ucha u małych dzieci można skutecznie zredukować za pomocą prostych kroków profilaktycznych:
- Chroń dziecko przed kontaktem z przeziębionymi;
- Karm dziecko piersią – naukowcy dowodzą, że karmienie piersią redukuje ryzyko zapaleń ucha u niemowląt;
- Przy karmieniu butelką staraj się utrzymywać głowę dziecka na wyższym poziomie;
- W przypadku kataru starannie oczyszczaj nosek niemowlęcia odsysaczem lub gruszką;
- Starszym dzieciom pomagaj się regularnie wysmarkać, przestrzegając przed zbyt mocnym dmuchaniem;
- Dbaj o reżim pitny, który pozwala rozrzedzić wydzielinę w drogach oddechowych;
- Zainstaluj w pokoju dziecka nawilżacz do powietrza, a w czasie kataru wykonuj inhalacje za pomocą nebulizatora.
Bibliografia:
AAFP.org, https://www.aafp.org/afp/2013/1001/p435.html
UpToDate.com, https://www.uptodate.com/contents/ear-infections-otitis-media-in-children-beyond-the-basics
HopkinsMedicine.org, https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/ear-infections-in-babies-and-toddlers
NIDCD.NIH.gov, https://www.nidcd.nih.gov/health/ear-infections-children
Tagi: katar, powikłania, zapalenie ucha środkowego
Dodaj komentarz